Om te beginnen een plek op het WK

Zich met Oranje plaatsen voor het WK in Rusland volgend jaar is de belangrijkste doelstelling van de nieuwe bondscoach, Dick Advocaat. Maar hoe dan, met wie, en is hij wel geloofwaardig?

Dick Advocaat tijdens een training van Oranje in 2003, toen hij voor de tweede keer bondscoach van het Nederlands elftal was. Marcel Antonisse/ANP

In zekere zin is de radeloosheid van de KNVB met de keuze voor Dick Advocaat aangetoond: de assistent die binnen drie maanden gebruik maakte van een ontsnappingsclausule en naar Turkije vertrok, moet negen maanden later de verlossende voetbaltrainer des vaderlands worden.

Na het ontslag van Danny Blind, onvermijdelijk na de 2-0 nederlaag tegen Bulgarije in maart, stond de voetbalbond voor de vraag: wie nu? Het werd dus Advocaat. Eén grote en drie ondergeschikte kwesties voorafgaand aan zijn derde periode als bondscoach.

Gaat hij zich plaatsen?

De belangrijkste en feitelijk enige doelstelling in Advocaats derde ambtstermijn: het WK in Rusland halen. In de komende vijf interlands, en daarna de vermoedelijk noodzakelijke play-offs in november, moet Oranje zich onder leiding van Advocaat plaatsen. Faalt Advocaat, dan is Nederland voor het eerst sinds de jaren 80 twee keer op rij niet bij een eindtoernooi. Was Nederland niet al teruggeworpen tot de status van kwijnend voetballand – dan helemaal. Een soort Denemarken, met slechts een grote geschiedenis om over te mijmeren.

Slaagt Advocaat in zijn opdracht, dan verschaft hij zichzelf werk tot en met het WK in het voor hem bekende Rusland. In de tussentijd kan de KNVB een bondscoach zoeken die met de nodige visie een stabiele toekomst van Oranje moet inluiden. Advocaat is er voor de korte klap.

Hoe liggen de kansen? Het behalen van een goed resultaat tegen groepshoofd Frankrijk op 31 augustus in Parijs is niet eens nodig voor Oranje om zich te plaatsen de play-offs. Gelukkig maar. Wat vermoedelijk voldoende is, zijn overwinningen tegen Luxemburg (thuis), Bulgarije (thuis), Wit-Rusland (uit) en Zweden (thuis).

Wint Oranje die, dan is er, zo berekende consultancykantoor en dataleverancier voor de KNVB Hypercube, een kans van 70 procent dat Nederland bij de acht beste nummers twee (uit negen kwalificatiepoules) zit die in de play-offs strijden om de laatste vier Europese WK-plaatsen. Niets, maar dan ook helemaal niets is nog zeker met Oranje anno 2017. Maar deze route moet toch te doen zijn.

Hoe dan?

Traditioneel 4-3-3, logische veldbezetting. Hij kon het goed uitleggen. En toch: Danny Blind kreeg het maar niet voor elkaar om gelukkig in te grijpen als het niet liep zoals uitgedacht. De wissel van een aanvaller (Klaas-Jan Huntelaar) voor een verdediger tegen IJsland bijvoorbeeld. Probeerde hij eens iets anders – zijn zoon Daley als centrale middenvelder tegen Turkije, Matthijs de Ligt als zeventienjarige in het centraal achterin tegen Bulgarije – dan explodeerde het in zijn gezicht.

Hoe zit dat met zijn opvolger Advocaat? Die is voor altijd verbonden aan zijn bijna noodlottige wissel van Arjen Robben op het EK 2004 tegen IJsland. Dat is ironisch, maar meer ook niet. Relevanter is de niet te onderschatten complicatie bij zijn aanstelling, namelijk dat hij en zijn beoogde assistent Ruud Gullit er niet bij zijn als het Nederlands elftal op 27 mei begint aan een trainingskamp in Portugal. Verplichtingen met Fenerbahçe maken een tijdige overgang naar het stuurloze Oranje onmogelijk. Althans, Advocaat heeft gezegd dat hij niet eerder dan einde contract weg wil.

Je kan zeggen: een paar trainingen, wat maakt het uit? Maar het zijn zeldzame contactmomenten om het richtingloze Oranje te kneden. Wat ga je doen die vijf groepswedstrijden, waarvan er vier cruciaal zijn? Pragmatisch-defensief counterend of met vertrouwd-aanvallend flankenvoetbal? Wanneer ga je een eventueel nieuwe speelwijze implementeren? Hoe neem je de spelers mee in een spelidee?

Het Cascade Resort aan de Atlantische kust is een beetje het Lourdes voor Oranje geworden, nadat Louis van Gaal er in Lagos in niet minder dan twaalf trainingssessies de basis legde voor het succes op het WK 2014. Blind liep het EK 2016 mis en probeerde wat van het WK-gevoel terug te halen door het trainingskamp ook weer in Lagos te situeren. De aanwezigheid van toenmalig assistent Advocaat droeg bij aan een gevoel van ‘nieuw elan’, al bleek het een vernislaagje.

Dat Advocaat en Gullit een, in meerdere opzichten, kostbaar trainingskamp gaan missen mag gerust een valse start heten. Interim-bondscoach Fred Grim en keepertrainer Frans Hoek, overblijfselen van het Danny Blind-tijdperk, zullen Oranje in Lagos en in de oefenwedstrijd tegen Marokko moeten waarnemen. Daarna, vermoedelijk pas na de oefeninterland tegen Ivoorkust op 4 juni, komt het duo-Advocaat/Gullit vertellen hoe het moet.

Op 9 juni wacht dan de eerste interland voor de nieuwe bondscoach. Meteen keihard om het echie: thuis tegen Luxemburg.

Met wie dan?

De mislukte EK-kwalificatie in het najaar van 2015 kostte eigenlijk maar één international zijn abonnement op Oranje: Robin van Persie. De spits die op het WK 2014 Oranje met een fabelachtige kopgoal de ploeg op een wonderlijke koers zette, verbleekte gaandeweg het dramatische kwalificatietraject richting EK 2016. Worstelend met zijn fitheid, vervagend als mondiaal topspits. Dit alles materialiseerde in de transfer naar Fenerbahçe, in de Turkse competitie.

Nu het belangrijkste obstakel voor een terugkeer in de nationale ploeg verwijderd is, Blind, ligt het niet direct voor de hand dat de topscorer van Oranje terugkeert. Advocaat heeft Van Persie de afgelopen maanden aan den lijve meegemaakt bij Fenerbahçe. Hij scoorde zeven goals in 21 competitiewedstrijden, maar speelde maar de helft van de minuten. Vijf keer maakte hij de negentig vol. De concurrentie in de spits van Oranje is niet moordend, maar Van Persie zou alleen op basis van status aanspraak maken.

Mogelijk is Advocaat daar gevoelig voor, te meer omdat hij toch iets zal moeten forceren in de korte tijd die hij heeft. Misschien wel met een oude krijger.

Advocaat wordt hoe dan ook de laatste bondscoach die spelverdeler Wesley Sneijder nog gaat oproepen, aangezien de spelmaker al heeft aangegeven dat het „na het WK 2018 sowieso klaar is”. Drie interlands heeft hij nog nodig om Edwin van der Sar uit de recordboeken te jagen. Bij wijze van grap zei de oud-doelman in gesprek met NRC onlangs: „Ik heb alle vertrouwen in de verjonging die de nieuwe bondscoach gaat doorvoeren.”

Dat Advocaat in zijn selectiebeleid meteen voorbij zal gaan aan Sneijder is vrijwel ondenkbaar. Maar of de nieuwe bondscoach de routinier daadwerkelijk in de basis opstelt is een tweede. Al onder Blind raakte Sneijder aan het elastiek. In 2004 was Advocaat weinig gevoelig voor de status van Frank de Boer en Patrick Kluivert, die hun laatste eindtoernooi voor de helft respectievelijk helemaal vanaf de bank beleefden.

Is Advocaat geloofwaardig?

De geruchtmakende en naar later bleek dramatisch gekozen aanstelling van Guus Hiddink in 2014 is voor altijd verbonden met de what if-vraag rond Ronald Koeman. Wat als niet Hiddink maar Nederlands voornaamste voetbaltrainer van dit moment Ronald Koeman bondscoach was geworden?

De kwestie Henk ten Cate, die vorige week één dag in de veronderstelling leefde dat hij de bondscoach zou worden, is in weinig met de niet-keuze voor Koeman destijds te vergelijken, aangezien niemand kan beweren dat Ten Cate’s cv hem tot droomkandidaat maakt. Maar de etterende publiciteit rond de coach van Al-Jazira in de Verenigde Arabische Emiraten is symptomatisch voor het gebrek aan regie bij de bondsbestuurders in Zeist. Met de geplaagde en beschadigde technisch directeur Hans van Breukelen, door De Telegraaf inmiddels beschuldigd van ‘machtsmisbruik’, voorop.

Dat Ten Cate het bondscoachschap voor de KVNB zou zijn toegezegd door de technisch directeur, zou blijken uit sms-verkeer en/of apps en/of mails waar De Telegraaf, Voetbal International en NOS inzage hadden. Hoe het precies zit, en waarom het toch Advocaat werd, mag Van Breukelen uitleggen. Uiteraard hoeft Advocaat zijn eigen geschiktheid niet te bepleiten in zijn eerste media-optredens. Maar het had allemaal wel wat geruislozer gekund, zal hij beamen.

Van Breukelen heeft uitleg beloofd over deze bevreemdende kwestie, maar zal met een waterdicht verhaal moeten komen om zich nog geloofwaardig als KNVB-bestuurder door de voetbalwereld te bewegen. Op de achtergrond speelt daarbij ook dat in het consultatierondje langs directieleden van de Nederlandse clubs en de drie spelers Arjen Robben, Wesley Sneijder en Kevin Strootman, de naam Advocaat niet gevallen is.

Maar afijn. Zoals altijd gaat het om winnen. Misschien vindt de KNVB troost in de symboliek van de cirkel die nu rond is: met het vertrek van Advocaat na drie maanden assistentschap bij Oranje begon afgelopen zomer een niet aflatende stroom van wisselingen in de personele sfeer om en rond het vlaggenschip van het Nederlands voetbal. Misschien is Advocaats terugkeer wel de afsluiting van een crisis die veel te lang heeft geduurd.

Hoe dan ook: als Advocaat het WK haalt, heeft niemand het ooit nog over die ene dag in april dat Henk ten Cate dacht dat hij bondscoach was.