Recensie

Wat drijft concentratiekamptoeristen?

Documentairemaker Sergei Loznitsa vroeg zich af wie de mensen zijn die de tot musea en gedenkplaatsen omgevormde vernietigingskampen van de nazi’s bezoeken.

Loznitsa filmt mensen die zich soms als heel gewone toeristen gedragen in concentratiekampen.

Toen de Oekraïnse filmmaker Sergei Loznitsa voor research voor een andere film het voormalige concentratiekamp Buchenwald bezocht, werd hij zich voor het eerst bewust van wat je nog het beste concentratiekamptoerisme kunt noemen. Loznitsa is bekend van recente documentaires als Maidan en The Event.

Hij vroeg zich af wie de mensen zijn die vandaag de dag de tot musea en gedenkplaatsen omgevormde vernietigingskampen van de nazi’s bezoeken. Wat drijft ze? Hoe gaan ze om met trauma, geschiedenis, herinnering en herdenking?

In plaats van dat hij het ze vroeg ging hij voor zijn documentaire Austerlitz (genoemd naar het gelijknamige boek van W.G. Sebald over de Holocaust) naar Dachau en Sachsenhausen, twee van de drukst bezochte voormalige kampen, en zette er zijn camera neer. De hele film lang kijkt hij naar mensen die kijken, die zich soms als heel gewone toeristen gedragen, selfies maken en ander (kleed)gedrag vertonen dat je in een kerk, synagoge of moskee ongepast zou vinden.

Vaker zie je overigens hoe het verleden ze bedrukt, hoe hun tred weer lichter wordt als ze de poort met het ‘Arbeit macht frei’ weer verlaten. Austerlitz is een film zonder oordeel – dat zou al te gemakkelijk zijn. Door rigoureus te kiezen voor een contemplatief observerende stijl, laat Loznitsa het aan de toeschouwer over om zijn eigen conclusies te trekken. En ook om zich af te vragen welk gedrag bij herdenken hoort. Bestaat er eigenlijk wel zoiets? En waarom?