‘Kindermoord is niet grappig’

Museumhumor

Teksten, tweets en audiofragmenten van ‘humoristen’ begeleiden de vaste collectie in het Frans Hals Museum in Haarlem. Is het grappig?

Detail uit Cornelis Cornelisz. van Haarlem, De kindermoord te Bethlehem, 1591. Foto Frans Halsmuseum

Het begint al bij binnenkomst in het Frans Hals Museum. „Hallo. Hallohallohallo. Weet u wie ik ben? Ik stond op het tienguldenbiljet.” Het is de stem van cabaretier Vincent Bijlo, die via luidsprekers de argeloze bezoekers toespreekt alsof hij Frans Hals is. De 17de-eeuwse schilder, of Vincent Bijlo, wenst ons een fijn verblijf. „Alles is fijn hè, tegenwoordig. Een fijne dag, een fijne operatie, een fijne crematie.”

Frans Hals introduceert zichzelf

Een meester van de lach wordt Frans Hals door kunsthistorici genoemd, vanwege zijn portretten met vrolijke of uitbundige mensen. Het museum stelde daarom het thema ‘humor’ centraal in de programmering van 2017. Cabaretiers Erik van Muiswinkel, columnisten Sylvia Witteman en Vincent Bijlo en de Vlaamse schrijfster en actrice Katrijn Van Bouwel zijn ingeschakeld om hun associaties bij de vaste collectie te delen. Het museum wil bezoekers uitdagen om de kunstvoorwerpen „op een tweede gezicht” te bekijken. Later dit jaar volgen nieuwe tentoonstellingen, bijvoorbeeld over humor in de Gouden Eeuw.

Jan Mandijn, ‘De verzoeking van de heilige Antonius’, ca. 1530/59.
Bijschrift van schrijver Katrijn Van Bouwel.

Erik van Muiswinkel ziet vooral seks, zo blijkt uit de geluidsfragmenten die in elke zaal met koptelefoons te beluisteren zijn. Het drieluik van De kindermoord te Bethlehem (1591) van Cornelis Cornelisz. van Haarlem is volgens hem een „kolossaal olieworsteltoernooi met licht erotische ondertoon”. Bezoekster Bettina Jansses zet geschokt haar koptelefoon af als ze het hoort: „Ik zie niks grappigs aan kindermoord. Was dit als humor bedoeld?” Maar wanneer Lydia Phahl naar het relaas luistert, barst ze in lachen uit. „Ik snap dat hij dit zegt. Waarom staan al die mannen in hun nakie? Ik ga straks naar het portret van de schilder. Zie ik gelijk of hij gay is.”

“De kindermoord van Bethlehem”

Enkele audiofragmenten worden hardop afgespeeld, soms zo hard dat ouderen van schrik een sprongetje maken. Bijvoorbeeld wanneer de stem van Bijlo plotseling door de binnentuin schalt. Gijs Hodenius (19) vindt het irritant. „Ik heb al een audiotour, ik wil de tekst lezen en het zilver bekijken en dan hoor je dat gezever erdoorheen.”

Zijn er positieve reacties? Jazeker. Al lijken ze in de minderheid. „Het is verrassend.” „Ik kijk met een nieuwe blik naar het werk.” „Het hoeft allemaal niet zo serieus”, zeggen enkele bezoekers. Anderen laten weten dat ze genoeg hebben aan de kennismaking met de collectie zelf.

De opvallendste bijdrage komt van Katrijn Van Bouwel, die in tweets de diepste zielenroerselen van de geschilderde personages probeert te verwoorden. Zo staat er op een blauw bordje naast het portret van de wat verschrikt kijkende proost Jacobus Zaffius: „# Wanneer je vreest dat je balzak klem is geraakt in de rieten zitting van de stoel.” Kitty Borkint (75) zegt droogjes: „Ik zie het niet, maar ik heb dan ook geen balzak.”

Jurriaan Buttner, ‘Portret van Jacob Ploos van Amstel, zijn vrouw Sara Rothé en zijn moeder Margaretha Tol’, 1735.
Bijschrift van schrijver Katrijn Van Bouwel.

Over een familietafereel met een boeklezende moeder en pianospelende dochter schrijft Van Bouwel: „# Wanneer je zo graag gewoon je boek wil lezen dat je bijna snauwt: je haalt die selectie voor The Voice nooit, ongetalenteerde snol.” „Wel gewaagd, voor een serieus museum als dit”, zegt Quant Koese (39).

Megan Iles (15) heeft de Twitterberichten niet gezien. Vader Paul: „Tweets zijn vluchtig. Schilderijen zijn om te blijven bekijken.”

Het hoofd publiekszaken van het Frans Hals Museum is niet verbaasd dat de reacties gemengd zijn. „Er zullen altijd mensen zijn die het gebruik van humor niet passend vinden, maar wij proberen het museum voor verschillende doelgroepen interessanter en toegankelijker te maken.”

Ik zie, ik zie… humor. T/m 3/9 in het Frans Hals Museum, Haarlem. Inl: franshalsmuseum.nl