Alitalia zet eerste stap naar mogelijk faillissement

Luchtvaart

Luchtvaartmaatschappij Alitalia is onder curatele gesteld nadat het personeel een reddingsplan heeft afgewezen.

Medewerkers van Alitalia stemden tegen een bezuinigingsplan, en daarmee ook tegen een kapitaalinjectie van 2 miljard euro. Foto Alberto Pizzoli/AFP

De Italiaanse luchtvaartmaatschappij Alitalia wankelt. De maatschappij is dinsdag door de regering in Rome onder curatele gesteld. Drie speciale commissarissen krijgen ongeveer een half jaar de tijd om te onderzoeken of er een uitweg is uit de chronische financiële problemen. De Italiaanse regering zorgt voor een overbrugginsgkrediet. Verkoop (van onderdelen) van het bedrijf zou een uitkomst kunnen zijn. Als er geen oplossing wordt gevonden, dreigt faillissement.

Het is een nieuw, dramatisch hoofdstuk in een al decennia durende sage. In 2008 dreigde Alitalia ook al failliet te gaan. Een consortium van Italiaanse banken en bedrijven zorgde toen voor nieuw kapitaal. Maar de maatschappij bleef verlies lijden, de laatste vier jaar honderden miljoenen euro per jaar. Voor het boekjaar 2016 wordt rekening gehouden met een verlies van 400 miljoen euro.

Om te garanderen dat de maatschappij kan blijven vliegen, is geld nodig. De Italiaanse premier Paolo Gentiloni zei dinsdagavond dat Alitalia een lening van 600 miljoen euro zal krijgen. Brussel moet toestemming geven voor deze vorm van staatssteun aan een noodlijdend bedrijf.

Het besluit van de regering om commissarissen aan te stellen, is genomen op verzoek van de aandeelhouders. Sinds twee jaar wordt Alitalia in feite gecontroleerd door Etihad, een van de maatschappijen uit de Golfstaten. Etihad heeft 49 procent van de aandelen. De resterende 51 procent is in handen van CAI, een consortium dat nu wordt gedomineerd door de Italiaanse banken Intesa en Unicredit.

Deze aandeelhouders hadden zich bereid verklaard tot een kapitaalinjectie van ongeveer 2 miljard euro, op voorwaarde dat de vakbonden akkoord zouden gaan met een saneringsplan. Dat voorzag onder andere in loonsverlaging van 8 procent, minder vakantiedagen en ontslag voor 1.700 van de 12.400 werknemers van Alitalia. Vorige week maandag is dat voorstel in een intern referendum onder het personeel met een tweederde meerderheid verworpen. Dinsdag lieten de aandeelhouders en de raad van bestuur weten unaniem te kiezen voor het onder curatele stellen van het bedrijf door de regering omdat ze „op korte termijn geen alternatieve oplossingen” zagen.

De reddingsactie in 2008 was georganiseerd door mediamagnaat en ondernemer Silvio Berlusconi, die hier electoraal zijn voordeel mee wist te doen: Alitalia is lang afhankelijk geweest van politieke steun om te kunnen overleven, ook omdat het voor politici interessant was zich als vriend van Alitalia te profileren.

De historie van banden tussen bedrijf en politiek is een van de problemen waar Alitalia mee worstelt, naast een hele reeks dwarsliggende vakbonden, slecht management en slechte marketing. De hulp van Etihad twee jaar geleden, die zo zijn positie in de Europese Unie wilde versterken, heeft daar niets aan veranderd.

De gemiddelde stoelbezetting is met 76,2 procent lager dan die van veel concurrenten en zeker lager dan die van budgetmaatschappijen. Alitalia verdient op de meeste vluchten tussen Rome of Milaan en de Verenigde Staten en op vluchten naar Tel Aviv, maar lijdt op veel andere bestemmingen verlies.

Sleutelbedrijf

De zittende centrum-linkse regering heeft al laten weten dat zij niets voelt voor eventuele nationalisatie van wat nog vaak wordt afgeschilderd als de nationale luchtvaartmaatschappij. De politieke stemming is door de aanhoudende verliezen en de chronische problemen veranderd. Bij een opinie-onderzoek vrijdag zei driekwart van de ondervraagde Italianen dat ze er geen problemen mee zouden hebben als Alitalia failliet zou gaan – bij andere recente peilingen lag dat percentage lager.

Veel Italiaanse commentatoren verwachten dat de regering het niet zo ver zal laten komen. Alitalia wordt nog steeds gezien als een sleutelbedrijf in een land dat sterk afhankelijk is van het internationale toerisme. Vorig jaar heeft Alitalia ongeveer 22,6 miljoen mensen vervoerd. In Italië heeft de maatschappij een marktaandeel van 15 procent - tegen bijvoorbeeld 29 procent voor Lufthansa in Duitsland en 27 procent voor Air France-KLM in Frankrijk. Omdat Lufthansa zijn banden met Etihad heeft versterkt, wordt in Italië gespeculeerd op een rol van de Duitse maatschappij bij de pogingen van Alitalia om te overleven.

Intussen beginnen op sociale media veel mensen zich af te vragen of het nog verstandig is een vlucht met Alitalia te boeken. De maatschappij heeft bezworen dat alle vluchten doorgaan als gepland en hoopt nog te kunnen profiteren van het zomerseizoen. De meeste adviezen suggereren dat voor de korte termijn niets te duchten valt, maar dat niemand kan voorspellen hoe de maatschappij er over een half jaar voorstaat.