Uit de Amsterdamse politierapporten 1940-1945

Deel 1 van een serie fragmenten uit Amsterdamse politierapporten tijdens de oorlog

Mozes en Aäronstraat in Amsterdam. Onder politiebewaking wordt brood vervoerd. Foto Ad Windig/MAI

Heden zijn 18 rijwielen ontvreemd, 5 personen voor de Officier van Justitie geleid, 2 personen ter zake openbare dronkenschap; 22 politieovertreders en 1 verdwaald kind aan de bureaus geleid; 5 maal nachtverblijf en 4 maal assistentie verleend; 1 kleine brand en 1 straatbrand geblust; 3 snelverbanden aangelegd; 2 drenkelingen gered en 5 overtredingen van het uitgaansverbod geconstateerd.”

Zo vatte de Amsterdamse politie 1 augustus 1942 samen, in het generaal rapport dat ook in de oorlog elke dag werd opgemaakt, eerst door de verschillende wijkbureaus, op het hoofdkantoor werd daar weer een samenvatting van gemaakt, die soms in het Duits vertaald werd. Bijna al die meldingsrapporten staan sinds een paar jaar online op de site van het stadsarchief. Voor het merendeel betreft het nogal dertienineendozijnige informatie, over aanrijdingen, niet goed verduisterde huizen of overtreding van de spertijd. Soms kom je bekende namen tegen. Van Anne Frank tot jazzmuzikant Max Woiski tot verzetsstrijder Jan Karel Boissevain, allemaal deden ze aangifte van een gestolen fiets.

Archief van het ongerijmde

Maar het archief geeft zijn geheimen pas echt prijs als je niet zoekt maar gewoon begint te lezen, in de dagrapporten van bureau Admiraal de Ruijterweg of Spaarndammerstraat; dan stuit je tussen alle diefstallen en drenkelingen op meldingen die de oorlog onverwacht dichtbij brengen; een archief van het ongerijmde dat de oorlog onbevattelijk maakt. Een meisje wordt door een Duitse soldaat verkracht in een schuilkelder, een tuinder wordt aangehouden omdat hij wortels aan joden heeft verkocht, een agent rapporteert dat je over de Haarlemmerdijk als ‘fatsoenlijk mens’ niet meer kunt fietsen, ‘daar onbekenden zelfs vrouwen van de fietsen afsleuren en door die vrouwen meegevoerde tassen afnemen’.

Alles staat door elkaar, een aanranding volgt op een aanrijding, de zelfmoord van een joodse familie volgt op de diefstal van liters Hongaarse goulasj, en dat alles vervat in hetzelfde onaangedane ambtelijke proza dat de gruwelijkheid van de bezetting nooit helemaal weet af te dekken.

Fragmenten uit deze politierapporten staan tot en met vijf mei elke dag op de Achterpagina.

Van Bianca Stigter verschijnt in september bij uitgeverij Atlas Contact Atlas van bezet Amsterdam. Gids naar 1940-1945