NIOD haalt ‘verzetsheld’ die collaborateur blijkt van Erelijst

Jacob Adriaan Detmar spoorde tijdens de oorlog ondergedoken Joden en verzetsmensen op voor de Sicherheitsdienst.

Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in Amsterdam. Foto Lex van Lieshout/ANP

Een Nederlandse man die in de oorlog werkte voor de Sicherheitsdienst (SD) stond jarenlang op de Erelijst van Gevallenen 1940-1945, een nationaal monument met de namen van onder meer verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog. Dat bevestigt het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies NIOD na onderzoek van de NOS.

Jacob Adriaan Detmar (1916-1945) was voor de oorlog werkzaam als marechaussee en werkte tijdens de bezetting voor de nazi’s. Volgens het NIOD spoorde hij voor de SD Joden en verzetsmensen op die ondergedoken zaten. Vermoedelijk was de vergoeding die hiervoor werd gegeven zijn belangrijkste motief. Detmar kwam op de Erelijst terecht, omdat hij aan het einde van de oorlog vanwege desertie door de Duitsers werd geëxecuteerd. Zijn vrouw gaf hem vervolgens na de oorlog op voor de Erelijst.

Na een tip van de NOS afgelopen januari onderzocht het NIOD het geval en kwam tot de conclusie dat Detmar inderdaad niet thuishoort op de Erelijst. Hij werd daarop van de digitale Erelijst gehaald, die in 2009 in het leven werd geroepen. De fysieke Erelijst, die in de Tweede Kamer hangt, is te kwetsbaar om aanpassingen op uit voeren.

Erelijst

Op de Erelijst staan in totaal 18.000 namen, waaronder 8.000 namen van verzetshelden. In de jaren zestig van de vorige eeuw ontstond het idee voor een dergelijk herdenkingsmonument. Familie en vrienden van verzetshelden werden opgeroepen de namen van hun dierbaren door te geven. De kans bestaat daarom, zo zegt een woordvoerder van het NIOD, dat er namen op voorkomen die er niet thuishoren:

“We pretenderen ook niet een volledige en foutloze lijst te hebben. Gelukkig kan de digitale lijst door betere onderzoeksmethoden voortdurend worden bijgewerkt.”

Het NIOD wijst erop dat het vanwege de geheime activiteiten van verzetshelden vaak zelfs voor familie en vrienden moeilijk te achterhalen is welke daden er precies zijn verricht. Bovendien, zo zegt het NIOD, hebben in Nederland ruim 300.000 mensen geholpen met onderduikers. Zij staan niet allemaal officieel als verzetsheld te boek.

Ondanks dat de digitale Erelijst voortdurend wordt aangepast en aangevuld, komt een geval zoals Detmar “gelukkig zelden voor”, aldus het NIOD.