Interview

De klokkenluider van het Spaanse leger

Luis Gonzalo Segura Corruptie is nog alledaags in Spanje. De 39-jarige luitenant zag het misgaan in het leger. „De waarheid moest boven tafel komen.”

Foto Sergio González Valero

Luis Gonzalo Segura voert een vrijwel hopeloze strijd om gerechtigheid. Een luitenant die de corruptie in het Spaanse leger aan de kaak stelt, is als Don Quichot in gevecht met windmolens. Hij werd ontslagen, raakte zijn huis kwijt en zit door de vele proceskosten diep in de schulden. „Zelfs mijn familie vindt dat ik me alle ellende zelf op de hals heb gehaald. Toch zal ik doorzetten zolang ik daar de kracht voor heb”, zegt de 39-jarige Madrileen in het restaurant van het Museum Reina Sofía.

Corruptie is een van de grootste problemen van Spanje. De kranten staan er iedere dag vol mee. De conservatieve regeringspartij Partido Popular staat zwaar onder druk om harder op treden tegen fraude. Steeds vaker komen verdachten voor de rechter. Zo kreeg de zwager van de koning onlangs een celstraf opgelegd. En zelfs premier Mariano Rajoy zal binnenkort getuigen in een van de vele zaken waarbij leden van zijn partij in opspraak raakten. Toch gaat er naar het handjevol klokkenluiders geen dank uit. „Nee, integendeel. Wij zijn vogelvrij”, zegt Gonzalo Segura. „Een aantal parlementsleden heeft onlangs voor een regeling gepleit. Maar wetgeving voor het beschermen van klokkenluiders is nog heel ver weg.”

In de auto slapen

Het leven van de voormalige luitenant kent weinig zekerheden meer, sinds hij aangifte deed van frauduleuze praktijken. „Het is alsof ik voortdurend in een achtbaan van emoties zit”, zegt Gonzalo Segura. Hij groeide door tal van televisieoptredens uit tot ‘de klokkenluider van het leger’ en wordt door nieuwe partijen als Ciudadanos en Podemos wél als een voorbeeld gezien. Gonzalo Segura verdient geld met de verkoop van zijn boeken en hij schrijft zo nu en dan een opiniestuk voor een krant. „Maar ik ben grotendeels aangewezen op liefdadigheidsinstellingen”, zegt hij. „Soms breng ik de nacht in een auto door.”

Ik had wel verhalen gehoord over de donkere kanten van het leger. Het was allemaal nog veel erger dan ik dacht.

Als afgestudeerd geograaf meldde Gonzalo Segura zich vijftien jaar geleden met succes aan voor een baan in het Spaanse leger. „Omdat ik niet op de militaire academie heb gezeten, kwam ik als een buitenstaander binnen. Ik had wel verhalen gehoord over de donkere kanten van het leger. Het was allemaal nog veel erger dan ik dacht.”

Gerommel met passen

Gonzalo Segura begon zijn loopbaan in 2002 als chef van een telecommunicatiecentrum in Madrid. Hij had vijftien man onder zich, die diensten verleenden aan een kleine brigade van de landmacht. „Al snel viel ik van de ene verbazing in de andere. Zo kwam ik erachter dat simkaarten van de telefooncentrale in het weekeinde door echtgenotes werden gebruikt. Niemand die dat vreemd vond. Er zat toch geen limiet op. Ik was echter wel verantwoordelijk. Zo waren er tal van zaken. Daar waar mogelijk werd er gerommeld. Van bezinepassen tot vergoedingen voor maaltijden.”

Het werd Gonzalo Segura steeds duidelijker dat de corruptie diepgeworteld was. „Ik had er dagelijks mee te maken. Je moet steeds voor jezelf bepalen waar je de grens trekt en wat de consequenties daarvan zijn. Zo weigerde ik in het begin een verzoek van een generaal om een internetverbinding in zijn huis te laten aanleggen. Een week later had ik een sofa nodig voor mijn soldaten, maar die kreeg ik niet. Dan weet je hoe het werkt. Om mijn eenheid te kunnen laten functioneren móést ik verzoeken van generaals wel inwilligen. Zo werd ik er langzaam onderdeel van.”

Er werd me van alles aangeboden om mijn mond te houden. Van een medaille tot salarisverhoging.

Gonzalo Segura maakte in 2009 forse promotie. Hij kreeg een hoge post als leidinggevende over de communicatiesystemen van het leger. „Ik kreeg te maken met een budget van vele miljoenen euro’s. Maar de cultuur was hier niet anders. Alleen gebeurde alles op grote schaal. Ik kwam erachter dat er een bedrag van 1,3 miljoen euro ging naar een systeem dat simpelweg niet bestond. Spanje zat midden in een zware economische crisis en hier werd op grote schaal gefraudeerd. Ik heb de verantwoordelijke generaal om opheldering gevraagd. Dat werd mij niet in de dank afgenomen.”

Wat Gonzalo Segura ook probeerde, hij vond nergens binnen het leger een luisterend oor. Klachten werden niet serieus genomen. Laat staan dat er een onderzoek werd geopend. Gonzalo Segura raakte steeds gefrustreerder en besloot in 2012 als een soort wanhoopsdaad aangifte te doen bij de militaire rechtbank. „Dat was pure kamikaze. Toch was ik vastbesloten. Ik wilde niet langer deel uitmaken van dit systeem. Er werd me van alles aangeboden om mijn mond te houden. Van een medaille tot salarisverhoging. Maar zo zit ik niet in elkaar. Ik vond dat de waarheid boven tafel moest komen.”

Franco-dictatuur

Het werd een onmogelijke strijd, die tot op de dag van vandaag niets heeft opgeleverd. Toen Gonzalo Segura zijn novelle Een stap vooruit publiceerde, over de misstanden in het leger, belandde hij 139 dagen in een militaire gevangenis. Uit protest ging hij 22 dagen in hongerstaking. „De corrupte generaals kregen promotie en ik werd als een crimineel opgesloten. Het leger heeft er geen belang bij dat er een grootschalig onderzoek komt. Dan zouden oude, nog steeds bestaande structuren uit de tijd van dictator Franco worden blootgelegd. Daar rust in Spanje een enorm taboe op.”

Gonzalo Segura zette ondanks alles zijn missie voort en publiceerde in 2015 een tweede boek, Code rood. Dit kostte hem zijn baan. „Ontslagen worden om een novelle. Waar is de vrijheid van meningsuiting? Bij een vakbond kon ik niet terecht. Die bestaat niet voor Spaanse militairen. In de tijd van Franco was ik waarschijnlijk uit het raam gegooid en zouden mijn boeken zijn verbrand. Nu gaat het veel geraffineerder. En misschien is dat nog wel gevaarlijker. Ik mocht bijvoorbeeld onder geen beding de koning in mijn novelle opvoeren, anders zou mijn uitgever publicatie weigeren. Het boek kwam verder amper in de publiciteit. Mijn boodschap bereikte het grote publiek niet.”

Ik blijf hopen dat er op dag erkenning zal komen. Zodat mijn eigen familie trots op me is. Dat zou me heel wat waard zijn.

Bedreiging

In het dagelijkse leven voelde Gonzalo Segura zich steeds meer gestigmatiseerd. „Een corrupt iemand is onderdeel van een systeem. Een klokkenluider niet. Die vormt juist een bedreiging. Ik heb talloze gesprekken gevoerd, maar geen bedrijf wil mij aannemen. Dat doet pijn. Toch heb ik er geen seconde spijt van gehad. Ik zou alles opnieuw doen. Misschien had ik nog wel veel eerder aan de bel moeten trekken.”

Met een aantal andere klokkenluiders die in Spanje grote corruptiezaken aan het licht brachten, richtte Gonzalo Segura het ‘Platform voor de Eerlijkheid’ op. „Stapje voor stapje proberen we Spaanse politici ervan te overtuigen hoe belangrijk de strijd tegen corruptie is. Daarnaast blijf ik proberen via de rechter mijn gelijk te halen. Dat is een langzaam, moeizaam en zeer kostbaar proces. Ik blijf hopen dat er op dag erkenning zal komen. Zodat mijn eigen familie trots op me is. Dat zou me heel wat waard zijn.”