Azc van Oude Pekela staat in één week bij het oud vuil

Sluiting opvanglocaties asielzoekers

Door de sterk verminderde asielstroom gaan 45 opvanglocaties dicht en worden nog eens 18 locaties afgeslankt. Oude Pekela laakt de ‘overvaltactiek’ van het COA. „Op ons hoeven ze niet meer te rekenen.”

De dag voor Koningsdag ging bij burgemeester Jaap Kuin van de Groningse gemeente Oude Pekela de telefoon. Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) aan de lijn. „We waren druk bezig met de jaarlijkse lintjesregen”, vertelt de Groningse burgemeester, „op dit telefoontje was ik helemaal niet voorbereid. Het COA vroeg of ze dezelfde dag nog even met een paar managers konden langskomen. Het asielzoekerscentrum (azc) bij ons in het dorp ging oktober dicht. De medewerkers kregen al per 1 mei ontslag aangezegd. Een week later al!”

Kuin stond perplex van wat hij een „overvaltactiek” noemt. Sinds de massale komst van asielzoekers naar Nederland vanaf najaar 2015 had zijn gemeente altijd „goed en uitgebreid” contact gehad met het COA. „We hebben ons bereidwillig opgesteld om ons steentje bij te dragen, en met het azc het nodige lief en leed beleefd in onze gemeente. Nu ze ons niet meer nodig hebben, word je bij het oud vuil gezet.” Op Oude Pekela, waar zomer 2016 nog 500 asielzoekers zaten, hoeft het COA niet meer te rekenen, zegt Kuin.

Nu ze ons niet meer nodig hebben, word je bij het oud vuil gezet.

Bij tientallen andere burgemeesters ging vorige week eveneens de telefoon. De mededeling was dezelfde. „Over de hele linie was er veel begrip”, vertelt Jan Willem Anholts, woordvoerder van het COA. „In het geval van Oude Pekela kon het niet anders omdat we uit zorgvuldigheid eerst het personeel moesten inlichten dat ontslag zou krijgen. De reactie van de burgemeester past overigens in een patroon dat we wel vaker zien: Emoties bij de komst, emoties bij het verdwijnen van een azc.”

Het asielzoekerscentrum aan de Hooiweg in Oude Pekela. Ginopress / ANP

Door de sterk verminderde asielstroom, gaan 45 opvanglocaties sluiten en worden nog eens 18 locaties afgeslankt, zo maakte het COA vorige week bekend. Ongeveer zestig opvanglocaties blijven open. Ongeveer 1.850 medewerkers, veelal met tijdelijke contracten, verliezen hun baan. Bij het COA dat als organisatie sterk meebeweegt met de vluchtelingenstroom, bestaat ongeveer tweederde van de fte’s uit vaste krachten. Eenderde wordt tijdelijk aangenomen.

„Krimpoperaties zijn een kunst. Het is de kunst van het afscheid nemen”, vertelt Erry Stoové. Als COA-bestuurder maakte hij midden jaren negentig het begin van een zelfde soort krimpoperatie mee. Wie de kunst verstaat, legt Stoové uit, „informeert de burgemeesters zo tijdig mogelijk, is open over de redenen waarom juist daar een azc dichtgaat, luistert, en stelt bij gegronde bezwaren of tegenargumenten de sluitingsplannen bij.”

Het beheersen van de kunst van het afscheid nemen is zowel een kwestie van goed bestuur als van eigenbelang, zeg Stoové. Immers, het COA kan in de toekomst toch weer een beroep doen op de gemeente. Bij Oude Pekela wordt dat misschien lastig.

De besluiten van het COA die vaak in regionaal overleg worden voorbereid, zorgen ter plekke vaak voor emoties. Mensen raken hun baan kwijt, winkels hun nering, vrijwilligers hun bezigheid. Juist daarom is het transparant maken van de keuzes belangrijk, zegt Stoové. „Het moet duidelijk worden hoe de keuzes voor open blijven en sluiten zijn gemaakt.”

Kapitaalvernietiging

De eerste categorie die voor sluiting in aanmerking komt, heeft een bestuursovereenkomst of huurcontract , bijvoorbeeld voor de grond, dat binnen enkele maanden of jaren afloopt. In Oude Pekela is dat juli 2020, relatief dichtbij. In dat opzicht kan burgemeester Kuin van de Groningse gemeente de keuze billijken.

Hetzelfde geldt als het gaat om het soort gebouw. Oude kazernes, scholen of ziekenhuizen waar vluchtelingen haastje-repje in het najaar van 2015 werden ondergebracht, gaan als eerste weer dicht. Dure, relatief nieuwe locaties zoals het azc in Almere waar het COA veel geld heeft ingestoken, blijven juist open. „Het zou pure kapitaalvernietiging zijn om die te sluiten”, zegt Stoové. In Oude Pekela gaat het om barakachtige gebouwtjes van twintig jaar oud „Logisch dat het COA daaraan denkt als het om sluiting gaat”, zegt burgemeester Kuin van de Groningse gemeente. De barakken worden gesloopt.

Meer dan in de jaren negentig tracht het COA nu een buffercapaciteit aan te houden. In lege of half lege azc’s trekken dan andere groepen, zoals ouderen, daklozen of mensen uit de jeugdzorg. Die moeten er weer uit als de vluchtelingenstroom aantrekt. Dat moet taferelen voorkomen zoals in najaar 2015: het gesleep met gezinnen en kinderen van sporthal naar schooltje. Almere en Winterswijk kennen al zulke ‘duurzame locaties’, die een herhaling van zulke taferelen moeten voorkomen. Aan de Amsterdamse Houthaven opent er volgend jaar een.