Trump wil dat Xi Noord-Korea pijnigt

Nieuwe raketproef

China heeft er de meeste middelen voor, maar kampt ook met humanitaire overwegingen. Wat kan China precies doen?

Met veel verbaal wapengekletter hebben de VS een campagne tegen Noord-Korea gelanceerd. Bij de VN-Veiligheidsraad riep minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson vrijdag China op om de druk op Noord-Korea te verhogen. Maar gaat China dat doen? Buitenlandminister Wang Yi antwoordde direct dat de oplossing van het nucleaire probleem „niet in handen van China” lag.

In de stijl van een topman van een grote onderneming heeft de Amerikaanse president Trump de uitvoering van zijn nieuwe Noord-Korea-beleid geoutsourcet naar China. In tweets en interviews wordt de Chinese president Xi Jinping geloofd, geprezen en aangemoedigd om de Noord-Koreaanse economie met bestaande en nieuwe sancties te ontwrichten. Dezelfde tactieken die hij beschrijft in het Chinees vertaalde The Art of the Deal past hij toe op „hoofduitvoerder” Xi. Wat er gebeurt als China de opdrachtgever in de VS teleurstelt, laat zich slechts raden. Zeker als de „opperste leider” in Pyongyang weer een kernproef neemt en dus verder gaat dan een mislukte raketproef zoals zaterdag.

Xi is de aangewezen persoon

Feit is dat Trump, los van de hoogst ongebruikelijke wijze waarmee hij partijleider Xi benadert, een punt heeft. China is voor negentig procent de hoofdbestemming van de groeiende Noord-Koreaanse export. Volgens de meest recente gegevens van de Chinese douane nam de Chinees-Noord-Koreaanse handel in het eerste kwartaal van dit jaar met dik 37 procent toe, vergeleken met het eerste kwartaal van 2016.

Dat is opmerkelijk, omdat sinds februari de uitvoer van Noord-Koreaanse steenkool met 50 procent daalde. China heeft inmiddels al twaalf Noord-Koreaanse schepen met steenkool teruggestuurd, een verlate reactie op Kim’s laatste kernproef in 2016. Dat moet pijn doen in een land dat vorig jaar een miljard dollar verdiende aan de volgens de VN illegale export van steenkool naar China.

Uit het meest recente rapport van het VN-panel van Deskundigen blijkt dat China veel meer kan doen om Noord-Korea onder druk te zetten. Tegen de internationale VN-resoluties in importeert China ook ijzererts, zink, textiel en grote hoeveelheden vis.

Chinese staatsbanken, stromannen en dekmantel-bedrijven in de grensstad Dandong en de financiële centra Hongkong en Singapore spelen nog steeds een grote rol in de internationale Noord-Koreaanse smokkelnetwerken, die worden geleid vanuit de overgebleven ambassades in landen als Maleisië en Zuid-Afrika. Het zijn ook Chinese banken die Noord-Koreaanse fondsen door de financiële systemen van de Europese Unie en de VS sluizen.

Overigens wijst dat VN-panel niet alleen naar China als het om de wereldwijde ontduiking van de sancties tegen Noord-Korea gaat: Maleisië, Rusland en een groot aantal Afrikaanse landen dragen bij aan de overleving van het Kim-regime en voorzien het Noord-Koreaanse leger van grondstoffen en materialen in ruil voor cash en goud.

Ontwrichting Noord-Korea

Nieuw is het Chinese dreigement om de veertig jaar oude olietoevoer stil te leggen. Als de leverantie van de jaarlijkse 520.000 ton benzine en diesel wordt gestopt dan zal dat zeker leiden tot de ontwrichting van de Noord-Koreaanse samenleving. Tenminste als andere landen, zoals Rusland dat kerosine aan Noord-Korea is gaan leveren nadat China daarmee in 2013 stopte, niet in dat gat stappen.

Tot nu toe heeft China willen vermijden dat de Noord-Koreaanse economie, die volgens Zuid-Koreaanse experts in 2016 met drie procent is gegroeid, opnieuw implodeert zoals in de jaren negentig. China verdedigt dit beleid met humanitaire (geen nieuwe hongersnoden in Noord-Korea) en veiligheidsargumenten (geen miljoenen vluchtelingen).

Volgens historicus Shen Zhihua, een van China’s meest gezaghebbende Noord-Korea-experts, is het dreigement met een olieboycot de afgelopen weken effectief gebleken en daarom allicht voor herhaling vatbaar. „De communicatiekanalen tussen Beijing en Pyongyang staan open en de boodschap is duidelijk aangekomen. Kim Jong-un is beslist niet gek. Hij is, net als zijn vader en grootvader een overlever en hij weet ook dat hij de VS geen aanleiding moet geven om aan te vallen, want dat zou zijn einde zijn”, aldus Shen, die net terug is van een bezoek aan Noord-Korea.

Hongersnoden voorkomen

Of China eindelijk de bestaande, in 2016 aangescherpte VN-sancties naar de letter gaat uitvoeren en gaat meewerken aan nieuwe sancties, weet Shen niet. „Mogelijk stapsgewijs door het uitbreiden van de lijst van verboden producten en diensten”, schat hij in. Maar als er geen Chinese diesel naar de Noord-Koreaanse boeren gaat, kunnen zij binnenkort niet gaan zaaien, laat staan oogsten. Misschien moet eerst alleen de toevoer van benzine worden stopgezet, suggereert de historicus. Dat treft het leger en het welvarend deel dat de laatste jaren met de handel op de zwarte markt rijk is geworden en rondrijdt in Chinese auto’s. „We moeten wel nieuwe hongersnoden voorkomen”, vindt Shen.