Paus legt vinger op Egyptes zere plekken

Pausbezoek Egypte

Bij president Sisi verwees paus Franciscus naar diens repressie van andersdenkenden. Bij islamautoriteit Al Azhar begon hij over extremisme.

Paus Franciscus begroet nonnen in Kairo, Egypte. Foto EPA

Paus van vrede in Egypte van vrede, staat er op de reclameborden die het pausbezoek aankondigden. Aandoenlijk krom en naïef optimistisch: Egypte ten voeten uit. Want het is niet omdat het er zo vreedzaam is, dat paus Franciscus besloot in te gaan op de uitnodiging om Egypte te bezoeken.

Het pausbezoek – het eerste sinds 2000 – volgt op drie door IS opgeëiste terreuraanslagen in enkele maanden, waarbij tientallen Egyptische christenen zijn gedood. Franciscus kwam om hen een hart onder de riem te steken, ook al vallen de orthodoxe kopten niet onder het Vaticaan.

Ondanks de evidente veiligheidsrisico’s weigerde Franciscus gewoontegetrouw de kogelvrije pausmobiel: zaterdag reed hij in een gewone Fiat met het raampje open van Zamalek, waar hij in de ambassade van het Vaticaan verbleef, naar een militair voetbalstadion in Oost-Kairo voor een openluchtmis.

Die mis was bedoeld voor de Egyptische katholieken, die met 200.000 een kleine minderheid zijn. Het verklaart waarom het stadion met een capaciteit van 25.000 slechts voor iets meer dan de helft gevuld was.

Geen vergiffenis

Op vrijdag had de paus ontmoetingen met de orthodoxe paus Tawadros II, grootimam Ahmed Al-Tayeb van islamitisch instituut Al Azhar en president Abdel Fattah El Sisi. Vooral naar die laatste ontmoeting werd met belangstelling uitgekeken. Want president Sisi is wel een uitgesproken tegenstander van islamitisch radicalisme, maar zijn regime wordt ook beschuldigd van grove schendingen van de mensenrechten: tegen leden van de Moslimbroederschap, maar ook tegen seculiere activisten.

De paus ging de uitdaging niet uit de weg. Hij prees Sisi voor zijn duidelijke taal tegen het extremisme, maar hij zei ook dat ‘de geschiedenis geen vergiffenis schenkt aan zij die gerechtigheid preken maar onrecht praktiseren’ – een nauwelijks omfloerste verwijzing naar de repressie onder Sisi.

Eerder had de paus zich tijdens een bezoek aan Al Azhar, de hoogste sunnitische autoriteit, fel uitgesproken tegen het religieus extremisme. „Laten we eens en voor altijd een ferm en duidelijk ‘Nee!’ uitspreken tegen elke vorm van geweld, wraak of haat in de naam van religie of in de naam van God,” aldus de paus. Grootimam Al-Tayeb zei van zijn kant dat de islam ‘geen religie van terrorisme is’. Hij vroeg de westerse wereld om een hele religie niet verantwoordelijk te houden voor de misdaden van een kleine groep.

Maar Al Azhar zelf staat in Egypte onder grote druk. Na de aanslagen op palmzondag was er opnieuw felle kritiek dat Al Azhar te weinig doet om het extremisme te bestrijden. President Sisi zelf heeft Al Azhar herhaaldelijk opgeroepen tot een ‘islamitische revolutie’.

De instelling heeft daarop gereageerd door honderden problematische passages te verwijderen uit het lessenpakket dat op de duizenden scholen van Al Azhar in Egypte wordt onderwezen. Een speciaal team van Al Azhar probeert op sociale media weerwerk te bieden tegen het extremistisch gedachtengoed.

Tegelijk liet de instelling een bekend tv-figuur, Islam al-Behairy, tot vijf jaar cel veroordelen wegens het beledigen van de islam omwille van zijn kritiek op Al Azhar. Al-Behairy kreeg later gratie van Sisi.

De paus leek naar die controverse te verwijzen toen hij in zijn toespraak op Al Azhar zei: „Er kan geen vrede zijn zonder een behoorlijk onderwijs van de volgende generaties.”