Commentaar

Vernieuwd verleden

Op vele middelbare scholen zullen leerlingen wel eens zuchten bij de geschiedenisles: niet wéér de Tweede Wereldoorlog. Soms zal die verveling worden veroorzaakt door de morele aanpak die deze lessen vaak hebben. Dit nooit meer! Die aanpak is begrijpelijk, maar het kan soms ook de indruk wekken dat we nu wel weten hoe het allemaal zat met de Duitse jodenvervolging en die agressie-oorlog. Dat is niet zo, zelfs over de pijnlijke vraag hoe uniek de holocaust was kan nog altijd gediscussieerd worden. In de geschiedenis zijn er altijd weer nieuwe feiten en interpretaties. Was het bijvoorbeeld vooral een Duitse affaire, of juist meer een pan-Europese genocide?

Over die vaak besproken grote vragen gaat nu even niet het grote verhaal van Theo Toebosch, verderop in deze bijlage. Dit gaat juist over de details van die brute tijd

Geschiedenis is nooit klaar en Toebosch beschrijft een van die vele wonderen waardoor de geschiedwetenschap ‘ineens’ weer met een schok vooruit kan: de opening van nieuwe bronnen. Wie had gedacht dat er al decennia een tot nu toe moeilijk toegankelijk archief bestond van 30 miljoen documenten over ongeveer 17,5 miljoen nazi-slachtoffers, vermist, verplaatst, vermoord? Ooit werden er alle mogelijke personenarchieven van de nazi’s bijeengebracht om zo beter vermiste personen terug te kunnen zoeken. Nu pas gaat het langzaam open voor gedetailleerd wetenschappelijk onderzoek. Zoals het precies nazoeken van 297 mannen die in juni 1938 als ‘asocialen’ bij de actie Arbeitsscheu Reich zijn opgepakt in diverse Duitse steden. Hun pech en soms ook weer geluk in moeilijke omstandigheden kan jarenlang in detail worden gevolgd. Leest en huivert.

Er zijn in de geschiedenis altijd nieuwe verhalen, en zoals de dichter Vroman al schreef ‘herhaal ze honderd malen’ .