Links twijfelt: blanco of thuis blijven

Franse presidentsverkiezingen

Volgende week zondag is de tweede en beslissende stemronde. Uiterst links verafschuwt Le Pen en haat Macron. Wat te doen?

„De politiek is dood. Laten we onregeerbaar zijn”, verkondigen deze demonstranten zondag in Rennes, toen de winnaars van de eerste ronde duidelijk waren. Foto Damien Meyer/AFP

De uiterst linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon was een van de verrassingen van de Franse presidentscampagne. Maar ondanks ruim zeven miljoen stemmen op 23 april haalde hij de tweede ronde niet. Terwijl andere verliezers, zoals de centrum-rechtse kandidaat François Fillon en de socialist Benoît Hamon, hun kiezers instrueerden om tegenover Marine Le Pen op de sociaal-liberaal Emmanuel Macron te stemmen, weigert Mélenchon een stemadvies te geven. Hij riep zijn aanhang de uitslag op lokaal niveau te evalueren.

„Superintelligent van Mélenchon”, zegt kunstenares Malvina (60) donderdagavond op zo’n bijeenkomst van Mélenchons beweging La France Insoumise (Opstandig Frankrijk). „Hij is toch niet onze geestelijk leidsman!” Macron of Le Pen, zegt een jongere aanhanger van de ex-trotskist „is als kiezen tussen pest en cholera”. Filosofielerares Valérie Soria (51): „Wij hoeven ons niet te verantwoorden tegenover politici die het FN groot hebben gemaakt.”

Hier in Montreuil, net ten oosten van Parijs, haalde Macron afgelopen zondag meer dan 40 procent. 25 actieve ‘insoumis’ zijn afgekomen op de door organisator Ramzi Kébaili in een cafeetje met hardrockposters belegde ‘consultatie’ voor de tweede ronde op 7 mei. Op boze toon neemt Malvina („onderwaterschilderes”) het woord. „Het neoliberalisme van Macron”, vindt ze, „is een vorm van neofascisme.” Het is voor haar uitgesloten Macron te stemmen. „Ik zie geen verschil met Le Pen: ze breken allebei Frankrijk af”, zegt ze. Ze stemt blanco, en ze is niet de enige.

Die middag, vertelt Malvina, hebben scholieren in Parijs gedemonstreerd. ‘Ni Marine, ni Macron; Ni patrie, ni patron’, was hun slogan: ‘Marine noch Macron, vaderland noch baas’. „Ze hebben misschien nog geen stemrecht, maar heel goed dat ze zich laten horen. Als we blanco stemmen, laten we zien hoeveel weerstand er is.”

Liberalisme is verdacht

De weerstand tegen Macron is groot. ‘Liberalisme’ is voor linkse Fransen op voorhand verdacht, en zijn cv werkt ook niet in zijn voordeel. Als voormalige zakenbankier bij Rothschild kan hij geen goed doen. „Hij is de man van oligarchie”, roept wiskundeleraar Philippe Dehay (60) een paar keer. „Ik denk dat ik zijn naam op het stembiljet doorstreep en daarvoor in de plaats Mélenchon schrijf!”

De door Macron als minister verdedigde economische hervormingen kunnen hier geen enkele goedkeuring wegdragen. Hij was een van de initiators van flexibilisering van de arbeidswetgeving . Vorig voorjaar gingen maandenlang duizenden mensen de straat op om daar tegen te protesteren. „Ik zeg ‘nee’ tegen Macrons uberisation van de samenleving”, zegt gemeenteraadslid Rose-Anne Lhermet (66), die destijds meeliep.

Le Pen maakt intussen handig gebruik van de linkse verdeeldheid. Ze heeft een deel van Mélenchons kiezers nodig om te winnen, maar ook een lage opkomst of veel blanco stemmen kunnen gunstig zijn. Sprak ze eerst van het „systeem” dat bestreden moest worden, sinds maandag gebruikt ze vooral Mélenchons term „oligarchie”. In een nieuwe folder legt ze uit dat tussen haar voorstellen en die van hem weinig licht zit.

Beiden willen EU-verdragen opzeggen, uit de NAVO en een zekere mate van protectionisme invoeren om Franse banen te beschermen. „Vergis niet welke strijd u voert. Stem niet Macron”, staat in de folder. In een filmpje prees ze vrijdag de vergeleken met 2012 „positievere” campagne van Mélenchon: met Franse vlaggen en Marseillaises. Macron „is een bankier die de arrogante financiële wereld vertegenwoordigt”, zei ze met een zo vriendelijk mogelijke blik .

Maar in Montreuil is vooralsnog niemand die Le Pen stemt. Eén meisje, Cécile, zegt „uit walging over de politiek die Le Pen gecreëerd heeft” bijna zover te zijn. „Iedereen is tegenwoordig racistisch”, meent haar buurvrouw Sonia. Ze noemt het (gesneefde) plan van president Hollande om veroordeelde terroristen hun Franse paspoort af te pakken. „Macron zal een politiek voeren die Le Pen alleen maar groter maakt.”

Een jongen met een mutsje met een doodshoofd erop vraagt zich af of het strategisch niet beter zou zijn als Le Pen zou winnen. „Als Macron president wordt, gaan we vijf jaar door met demonstreren, worden we vijf jaar in elkaar gemept en uiteindelijk bereiken we niet veel. Maar met Le Pen denk ik dat het systeem niet houdt, dat de Fransen dat massaal niet pikken. Dat kan ook een voordeel zijn.” Revolutie dus.

Een blik van ‘kom maar op’

Halverwege de avond slaat de stemming voorzichtig om. Een timide dame steekt haar vinger op en stelt zich voor als de 61-jarige Josette. „Ik ga Macron stemmen”, zegt ze met een blik van ‘kom maar op’. Gesis, enkele mensen slaan met hun hand op tafel. „Le Pen als president, dat is gewoon te ernstig.” Een van oorsprong Italiaanse vrouw zegt dat „we bij Mussolini en Hitler gezien hebben dat je niet zo snel van dit soort mensen af komt”.

In 2002, toen Marines vader Jean-Marie Le Pen de tweede ronde haalde, was duidelijk wie de tegenstander is, herinnert Axel Berra-Vescio (32) zich. Hij was toen te jong om te stemmen, maar hij ging wel de straat op. Nu is hij docent en „geen van mijn leerlingen maakt zich zorgen”, zegt hij. „Ik probeer uit te leggen wat er gebeurt als iemand als Le Pen de macht neemt. Ik wil geen Macron stemmen, maar als Le Pen verkozen wordt , zal ons dat voor altijd nagedragen worden.”

Hij kan maar weinigen overtuigen. In juni zijn er parlementsverkiezingen en de beweging van Mélenchon is goed geplaatst om de belangrijkste oppositiepartij ter linkerzijde te worden. Als Kébaili een rondje maakt om de uitslag van de consultatie aan het partijkantoor door te geven, zeggen slechts drie mensen Macron te stemmen. Vijftien stemmen blanco of ongeldig. En zeven blijven thuis. „Prima, zegt de voorzitter. Laten we dan nu iets te eten bestellen.”