Hoe schadelijk kan een medicijn als Ritalin zijn?

Afgelopen tijd ontstond ophef toen bleek dat drie mensen mogelijk zijn overleden aan de bijwerkingen van een ADHD-medicijn. Vijf vragen en antwoorden.

ANP

Deze week bracht bijwerkingencentrum Lareb naar buiten dat drie mensen mogelijk zijn overleden aan de bijwerkingen van een medicijn dat zij namen vanwege hun ADHD. Het gaat om medicijnen met de werkzame stof methylfenidaat, waarvan Ritalin en Concerta de bekendste zijn.

Lareb kreeg in de afgelopen 22 jaar 1.178 meldingen van bijwerkingen, die door gebruikers en zorgverleners gedaan kunnen worden. 98 meldingen zijn door Lareb aangeduid als „ernstig”.

„De sterfgevallen zijn bij ons gemeld omdat er een vermoeden van een relatie is’’, zegt Agnes Kant, voorzitter van Lareb. „Wij weten het gewoon niet, maar we kunnen het ook niet uitsluiten.” Lareb wil dat er meer onderzoek wordt gedaan naar de bijwerkingen van methylfenidaat en deze specifieke gevallen.

Wat weten we over de overledenen?

Het gaat om drie mannen van 61, 56 en 48 jaar oud. De mannen van 61 en 56 slikten allebei methylfenidaat en stierven volgens het rapport „plotseling”, maar de exacte doodsoorzaak is nooit vastgesteld. Zij gebruikten methylfenidaat sinds ongeveer een jaar. De man van 48 overleed volgens het rapport vermoedelijk aan een hartstilstand. In de dagen voor zijn dood klaagde hij over vermoeidheid. Hij gebruikte sinds vier jaar jaar lang methylfenidaat.

Voor wie is methylfenidaat bedoeld?

Medicijnen met de werkzame stof methylfenidaat zijn volgens het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) bedoeld voor kinderen onder de 18 met Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). Mensen met deze stoornis kunnen zich vaak slecht concentreren, zijn hyperactief en hebben geregeld moeite met het reguleren van emoties. Methylfenidaat verbetert de aandacht en stemming. In Nederland nemen ongeveer honderdduizend kinderen methylfenidaat. Het aantal gebruikers nam tot een paar jaar geleden rap toe, maar die groei is nu gestagneerd. Volgens de laatste cijfers lijkt het gebruik ervan zelfs af te nemen.

Volgens het CBG is methylfenidaat niet geschikt voor volwassenen vanwege het risico op hart- en vaataandoeningen. Kinderen zijn minder vatbaar voor zulke kwalen. Bij volwassenen moet je je afvragen of „de voordelen opwegen tegen de bijwerkingen”, zegt Ilse Heemskerk van het CBG.

De overledenen waren volwassen. Waarom namen zij het middel?

In de praktijk blijkt dat 57.000 volwassenen van boven de 25 jaar ook methylfenidaat nemen. Het CBG oordeelde dan wel dat methylfenidaat niet geschikt is voor volwassenen, maar de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie stelt juist dat methylfenidaat ook voor volwassenen het voorkeursmiddel is. Er is volgens hen geen goed alternatief. „De beroepsgroep en de gebruikers hebben er dus behoefte aan. En dan heb je een dilemma”, zegt Agnes Kant van Lareb. „De inspectie kan daarom niet zeggen dat het middel niet mag. Het is een ingewikkelde situatie waar een oplossing voor moet komen.

De beroepsgroep en de gebruikers hebben er dus behoefte aan. En dan heb je een dilemma

Atomoxetine is voor volwassenen wel goedgekeurd door het CBG, maar volgens de richtlijnen van psychiaters is dat middel de tweede keuze. Het wordt voornamelijk voorgeschreven als de patiënt niet goed reageert op methylfenidaat.”

Welke andere bijwerkingen kan methylfenidaat hebben?

„Van de twaalfhonderd meldingen die Lareb kreeg, heeft de helft betrekking op volwassenen, terwijl volwassenen naar schatting minder dan de helft van de gebruikers vertegenwoordigen. Bij volwassenen komen hart- en vaataandoeningen het vaakst voor, gevolgd door depressieve gevoelens. Gebruikers kunnen rusteloos, slapeloos, nerveus of duizelig worden. Andere bijwerkingen zijn misselijkheid, buikpijn, minder eetlust en hoofdpijn.”

Moet ik stoppen met het nemen van mijn methylfenidaat?

Zowel het College ter beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) als de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) stellen dat u uw Ritalin-achtige middel door kunt blijven slikken, en dat u eventuele veranderingen altijd eerst met uw arts moet overleggen. „We hopen dat mensen alerter worden op bijwerkingen”, zegt Heemskerk van het CBG. Het CBG raadt patiënten die nooit eerder methylfenidaat hebben gehad, af om er op volwassen leeftijd mee te beginnen.”