Dineren met de koning: dit mag je wel en niet doen

150 Nederlanders dineren vrijdag op de Dam met koning Willem-Alexander. Officieel zijn er geen voorschriften, maar er bestaan een hoop ongeschreven regels. Een lesje koninklijke etiquette.

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens een lunch vorig jaar met minister-president Horst Seehofer van Beieren Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Begin niet zelf met drinken, leg je mes en vork niet tegen het bord aan en selfies zijn uit den boze. Officieel zijn er geen voorschriften, maar de 150 gasten die vrijdagavond aanschuiven om in het Paleis op de Dam te dineren met koning Willem-Alexander en koningin Maxima zijn aan nogal wat ongeschreven regels gebonden. Een lesje in koninklijke etiquette.

De genodigden komen uit het hele land. Ze zijn na loting overgebleven uit 11.000 geïnteresseerden. Zij voldeden aan twee eisen: ze waren net als de koning jarig op 27 april en vierden in 2017 een jubileum (ze werden bijvoorbeeld 50 of 65 jaar oud).

De genodigden zijn geen hoogwaardigheidsbekleders en dus relatief onbekend met officiële etiquette. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) zijn er behalve het kledingvoorschrift - “smoking of avondjurk” - weinig instructies meegegeven. “Doe maar normaal”, is het devies. Toch zijn er volgens etiquettedeskundigen wel heel wat ongeschreven regels waar de gasten rekening mee moeten houden.

1. De ontvangst

De 150 genodigden worden om 17.00 uur bij het Centraal Station met een bus opgehaald en vervolgens naar het Paleis op de Dam gebracht. Daar zullen ze worden opgewacht door iemand van de hofhouding van koning Willem-Alexander en lakeien die de jas aannemen. In een centrale ruimte vindt dan de ontvangst plaats waarbij de gasten één voor één worden opgeroepen om de koning te begroeten, vertelt etiquette- en imagodeskundige Gonnie Klein Rouweler.

“Geef de koning nooit uit jezelf een hand, maar wacht tot hij het initiatief neemt. Feliciteer hem met zijn verjaardag en geef eventueel meegebrachte cadeaus af. Laat daarbij wel je adres achter zodat de koning later een bedankje kan sturen.”

En als de koning vraagt “hoe maakt u het”, dan zal hij dat uit beleefdheid doen. “Ga dus niet vertellen over de lange reis die je hebt afgelegd om in Amsterdam te komen. Houd het kort en loop door.”

Zo moet het dus niet:

2. De tafelschikking

Over de tafelschikking is uitgebreid nagedacht. Iedereen heeft een nummer gekregen en zit dus op een vooraf vastgestelde plek. “Bij staatsbanketten gebeurt dit op basis van functie en wederzijdse interesse”, zegt Jean Paul Wijers van het Protocolbureau. “Wat Europese monarchieën goed begrijpen is dat je een leuke avond hebt als je naast interessante mensen zit. Het zijn vrijdag weliswaar geen hoogwaardigheidsbekleders, maar ook hier zal bij de indeling rekening mee zijn gehouden.”

Klagen over de tafelschikking is not done, stelt Klein Rouweler. “Een opmerking als ‘ik had liever dichter bij de koning willen zitten’ is ongepast. Je gaat zitten en blijft lachen.” Ook over de inrichting van de tafel is eveneens nagedacht. “Gasten gebruiken hun bestek van buiten naar binnen en aan de linkerkant zullen zij een bord met een broodje vinden.”

Wat de gasten te eten zullen krijgen, is nog onbekend. Mogelijk staat een Argentijnse tournedos op het programma, een verwijzing naar de afkomst van koningin Maxima. Met dieetwensen is rekening gehouden, evenals met vegetariërs.

De voormalig ceremoniemeester van toenmalig koningin Beatrix over het belang van een goede tafelschikking:

3. Het diner

Als iedereen een plek heeft gevonden, opent de koning het diner. Het voorgerecht arriveert. Willem-Alexander zal zelf als laatste bediend worden, om er zeker van te zijn dat iedereen zijn gerecht heeft gekregen. Klein Rouweler: “Je mag niet eerder beginnen met eten dan de koning. Niet iedereen kan Willem-Alexander echter zien, maar aan tafel zitten ook hofdames die het goede voorbeeld zullen geven. Beginnen zij met eten, dan volgen de gasten.”

Zomaar een wijnglas pakken en beginnen met drinken is er ook niet bij. Het is wederom de koning die de eerste aanzet geeft. “De drank moet je vervolgens nippen, het is geen biertje dat je achterover tikt.” Teveel drinken is ook onverstandig. Tijdens het diner naar het toilet wordt als ongepast gezien. “Vergelijk het met een theatervoorstelling: daar loop je ook niet zomaar uit weg.”

Willem-Alexander zelf zal tijdens de avond een speech houden en een officiële toost uitbrengen, waarschijnlijk tussen het hoofdgerecht en diner. De gasten moeten daarbij goed opletten wat de koning precies zegt:

Heft hij zijn glas met de boodschap ‘Ik breng een toost uit op u’, dan mag alleen hij drinken. Toost hij echter ‘op het gezelschap’, dan mag je zelf ook drinken uit het glas.”

Ook ten aanzien van de ligging van het bestek gelden regels. Zo mag het bestek, eenmaal vastgenomen, niet terug op tafel worden gelegd voordat de koning klaar is met eten. “Eenmaal van tafel afgepakt mag het nooit meer terug op het bord.” Een servet moet op schoot worden gelegd en mag niet op tafel blijven liggen.

4. In gesprek met de koning

Sommige gasten zullen in de directe nabijheid van de koning komen te zitten en gaan dus ook echt in gesprek met hem. “De koning en koningin zullen zeker vragen stellen”, zegt Klein Rouweler. “Als er een vraag wordt gesteld, leg je het bestek neer. Antwoord in algemeenheden en begin niet over maatschappelijk gevoelige onderwerpen zoals bijvoorbeeld racisme. En eet in kleine hapjes zodat je niet met volle mond hoeft te antwoorden.”

Blijf daarbij vooral positief, adviseert de etiquettedeskundige. “Lach, maar niet te uitbundig, begin niet over persoonlijke ellende en interrumpeer niet als de koning met je buurman in gesprek is.”

Mensen die niet in de buurt van de koning zitten, mogen met elkaar in gesprek gaan. Mijd daarbij ook gevoelige kwesties. Klein Rouweler: “En laat je zeker niet negatief uit over de koning. Blijf in gesprek, zodat er geen stiltes vallen.”

5. Einde diner

Het einde van het diner zal worden aangekondigd door de koning. Die doet dat door zijn servet op tafel neerleggen: omgevouwen en links naast het bord. Vervolgens zal Willem-Alexander het gezelschap bedanken en krijgen de gasten nog een rondleiding door het paleis.

Het maken van selfies of twitteren is vrijdagavond ook niet toegestaan. Wel kunnen bezoekers op de foto met de koning. Na de maaltijd zullen zij naar de Dam gaan waar een foto met hoge resolutie gemaakt zal worden. Daarvoor kunnen ook niet-genodigden aanschuiven. Dit zal rond 21.45 uur zijn. Daarna zit de bijeenkomst er op en keren de gasten huiswaarts.