De beste televisie van maart en april

Zap

TV-criticus Hans Beerekamp zet de beste Nederlandse programma’s van de afgelopen maanden weer op een rijtje.

Veel vuurwerk van dit tv-seizoen was al eerder verschoten, maar er moest in maart nog ruim baan worden gemaakt voor de laatste loodjes van een lange verkiezingscampagne. Naast de verkiezingstalkshow van NPO1 onderscheidde vooral Nieuwsuur (NOS/NTR) zich, door focus en gebrek aan hijgerigheid. Elke lijsttrekker kreeg een compleet eigen programma, met mogelijkheid tot doorvragen.

Net buiten de top-5 vielen twee non-fictieproducties van regisseur Geertjan Lassche, als altijd gefascineerd door het verleggen van grenzen en de identiteit van subculturen buiten de Randstad. In Brommers Kiek’n (2DOC/VPRO) volgde hij met zijn camera gedurende een jaar twee vriendengroepen in de Sallandse dorpen Nieuwleusen en Espelo, even ruig als conformistisch. Het tweede seizoen van Break Free (BNN) reconstrueert de laatste reis van Nederlandse jongeren die omkwamen tijdens een vakantiereis in een ander deel van de wereld en gooit ook voor de nabestaanden de luiken open naar een nieuwe horizon.

5. Floortje naar het einde van de wereld

Het vijfde seizoen van Floortje naar het Einde van de Wereld (VARA) is met 2,5 tot 3 miljoen kijkers per aflevering het best bekeken tot nu toe. Het zijn gigantische cijfers voor een reisprogramma, dat met heel simpele middelen tot stand komt. Dessing bezoekt met een crew van een enkele cameraman (voorzien van drones en andere snufjes) een verre uithoek, waar een idealist zich in isolement staande probeert te houden.

De manier waarop zij eerlijk en authentiek televisie vervaardigt buiten de gebaande paden, begint school te maken. Een nieuwe serie als Art Rooijakkers’ Helden van de Wildernis (AVRO-TROS) is er duidelijk door geïnspireerd.

De Floortje-revolutie in televisieland appelleert ook aan de dromen en verlangens van kijkers naar een overzichtelijk, duurzaam en niet gecompartimenteerd bestaan. De bijbehorende ontberingen worden door Floortje blijmoedig gedragen en zo keurig aan haar gedelegeerd.

Na het winnen van de Gouden Televizierring 2016 en het uitgeroepen worden tot Omroepvrouw van het Jaar is Floortje Dessing zelf nauwelijks meer marginaal te noemen. De serie zelf blijft op hoog niveau doorgaan, ook al lijkt het iets moeilijker te worden om originele variaties op het thema te vinden. De meest geslaagde was die met een natuurbeschermer tussen de ijsberen op het Siberische eiland Wrangel.

4. Pauw & Jinek: De Verkiezingen

Het ging al heel goed met Jinek, de late night talkshow van Eva Jinek, die steeds hogere kijkcijfers haalde en met groot elan en groeiend zelfvertrouwen de concurrentie op RTL4 het nakijken gaf. In de laatste weken voor de Kamerverkiezingen van 15 maart werd het stokje weer overgegeven aan Jeroen Pauw, in de vorm van een tijdelijke dubbelpresentatie van een dagelijkse verkiezingsshow van KRO-NCRV en VARA.

Ook die cohabitatie werkte uitstekend. De combinatie van verkiezingsnieuws, reportages van Jaïr Ferwerda, gesprekken met studiogasten en het optreden van elkaar afwisselende huisconferenciers maakte Pauw & Jinek: De Verkiezingen tot een vanzelfsprekend dagelijks tv-venster op de campagne. De hoge kijkcijfers bevestigden eens temeer dat kijkers, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, dol zijn op politieke informatie, mits in een lichte en aansprekende vorm.

De invloed van de tv op de uitslag van de verkiezingen lijkt dit jaar relatief klein te zijn geweest. Zeker de (spaarzame) debatten kunnen moeilijk het verschil hebben gemaakt. Zo er iemand heeft kunnen profiteren van de tv-aandacht, ook bij Pauw & Jinek, dan zal dat Thierry Baudet (FvD) geweest zijn, ondanks zijn herhaalde filippica’s tegen het kartel van oude politiek en media.

3. Panorama Pijbes

In vele opzichten verrassend kunstprogramma van de NTR met voormalig Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes als montere gids. Het Nederlands landschap, van strand tot stad en van heide tot rivierenland, vormt de aanleiding voor verkenning van de wijzen waarop het door schilders verbeeld is, in de loop der tijden. Behalve de voor de hand liggende klassiekers (De Stier van Potter, Gezicht op Delft van Vermeer, Panorama Mesdag) is er in elke aflevering ook aandacht voor een eigentijdse kunstenaar die zich laat inspireren door typisch Nederlandse landschappen.

Hoe voor de hand liggend de formule ook moge klinken, het is een fris en dynamisch programma geworden. De licht pedante, maar altijd prikkelende toon van Pijbes werkt hier optimaal, ook al omdat hij zich werkelijk verwant lijkt te voelen aan de weidse en transparante parameters van polders, duinen en een lage horizon. Zelfs vaak eerder gebruikte visuele trucs, als een fietsende presentator en een draagbare lijst om het landschap voor de camera in te kaderen, werken hier wonderwel.

Op de een of andere manier herinnert Panorama Pijbes aan een andere recent tv-succes, de handige illusies van Victor Mids in de nu op zaterdagavond zeer goed scorende goochelshow op locatie Mindf*ck (AVRO-TROS). Je denkt het allemaal al eens gezien te hebben, maar niet met dit vakmanschap verbeeld.

2. Goede Hoop

Onder de vele (historische) reisseries is Goede Hoop (NTR) een van de meest ambitieuze. Hans Goedkoop, historicus en presentator van Andere Tijden, gaat erin op zoek naar de sporen van de eeuwenlange Nederlandse aanwezigheid in Zuid-Afrika. Hij laat zich daarbij vergezellen door meer gespecialiseerde experts en lokale gidsen. Het onderwerp is natuurlijk politiek zeer beladen, doordat de erfenis van Jan van Riebeeck en de VOC, via de Boerenopstand tot en met de Apartheid, eerder nationale schaamte dan trots zou moeten oproepen.

Het programma is geregisseerd door Marcel Goedhart, Martijn Blekendaal en Reinier van den Hout. Het maakt deel uit van een veel groter multimediaal project (tentoonstelling in het Rijksmuseum, online-series, een jeugdserie van Het Klokhuis en een boek) en balanceert zorgvuldig op het scherp van de snede. Enerzijds wordt geprobeerd recht te doen aan de gevoeligheden bij de autochtone bevolking van Zuid-Afrika, anderzijds wordt niet uit de weg gegaan dat er meer ruimte is in Nederland voor nationalistische sentimenten over het koloniaal verleden.

De eerste gedachte is ruimschoots leidend, maar ook wordt goed duidelijk dat in de buitengewoon complexe (historische) realiteit van Zuid-Afrika niets is wat het lijkt. De Afrikaanse taal is bijvoorbeeld ook een deel van de identiteit van zwarten en kleurlingen, een Malay shantykoor zingt in het Nederlands over Piet Hein.

1. Himmlers hersens heten Heydrich

In de aanloop naar 4 en 5 mei blijkt deze VPRO-serie, gebaseerd op Laurent Binets bestseller HhhH (2010), een geraffineerde manier om niet alleen verhalen uit de Tweede Wereldoorlog te vertellen, maar ook te reflecteren op alle speelfilms en documentaires die al over het onderwerp bestaan. Roel van Broekhoven, winnaar van een Zilveren Nipkowschijf voor O’Hanlons Helden en Onze Man in Teheran, borduurt voort op zijn eerdere verfilming van Geert Maks In Europa en componeerde een complexe, semi-fictieve maar zeer feitelijke vertelling rond de moordaanslag op Reinhard Heydrich in Praag, mei 1942, door twee Tsjechische geheime agenten.

Omdat Heydrich op allerlei sleutelmomenten in de geschiedenis van het Derde Rijk een hoofdrol speelde, kunnen die ook stuk voor stuk ontvouwen worden en belicht vanuit verschillende perspectieven: dat van Heydrich en de Tsjechen, maar ook van de schrijver van het boek, en in talloze interviews met de laatste ooggetuigen en directe nabestaanden. Kruis Woody Allens Zelig met Claude Lanzmanns Shoah in het format van In Europa, dan kom je in de buurt. maar dan toch weer heel anders. Een grensverleggende serie, die ook internationaal veel aandacht zou kunnen gaan krijgen.

Naschrift (2 mei 2017): in een eerdere versie van dit artikel wordt alleen Marcel Goedhart genoemd als regisseur van Goede Hoop. Er zijn nog twee andere regisseurs die aan de serie hebben gewerkt: Martijn Blekendaal en Reinier van den Hout. [red.]