Recensie

Moord op Little Miss Colorado

Documentaire
In Casting JonBenet (Netflix) spelen amateurs mogelijke scenario’s na van een echte moord op een zesjarige beauty queen.

Michael Latham / Netflix

Wat maakt de moord op de zesjarige beauty queen JonBenét Ramsey zo fascinerend? Dat iedereen zich met de familie Ramseys kan identificeren, vermoedt documentairemaker Kitty Green. En dat ze toch zo mysterieus zijn. „Een welgesteld Amerikaanse kerngezin. Maar ook die rare, geseksualiseerde schoonheidswedstrijden voor kleine meisjes, dat grote, eenzame huis, en een moord tijdens Kerstmis. Twin Peaks, toch? Horror die loert onder braaf small town America.”

Het is Amerika’s beroemdste cold case: de moord op het zesjarig meisje JonBenét Ramsey uit Boulder (Colorado), op Tweede Kerstdag 1996. Ze lag in de kelder, gewurgd en met ingeslagen schedel. Omdat er geen sporen van inbraak waren, viel de verdenking al snel op de ouders, vooral op de moeder die met haar dochter langs schoonheidswedstrijden trok en zo de titel Little Miss Colorado veroverde. De moord werd nooit opgelost. De media speculeren al twintig jaar over de dader.

Het laatste jaar leverde een nieuw golfje boeken en tv-uitzendingen op – waaronder de Netflix-documentaire Casting JonBenet. Als het aan Kitty Green ligt, is haar documentaire het laatste woord. Zelf wil ze tijdens een gesprek in Berlijn niet speculeren over de dader. „Dat zou wel heel erg suf zijn. Ik zeg juist dat onze beweringen over deze gruwelijke, tragische zaak vooral iets over onszelf zegt.”

Green toont dat aan via rollenspel, zoals ze dat eerder deed in haar korte film The Face of Ukraine: Casting Oksana Baiul (2015). Dat is in de mode sinds documentaires The Act of Killing, die via rollenspel bejaarde daders van de Indonesische massamoord op links van 1965 gruwelijke bekentenissen wist te ontlokken.

Kitty Green nodigde acteurs en amateurs uit Boulder en omgeving uit om audities te doen voor een speelfilm over de zaak-Ramsey. Ze nam ruim tweehonderd uur op van 72 would be-acteurs. „Ik heb open kaart gespeeld: de audities maken deel uit van de film. Verder was het simpel. Als iemand vader John wilde spelen, was de eerste vraag: is hij schuldig of onschuldig, wat denk je? Dat maakt voor die rol nogal wat uit. Zo kwam het gesprek op gang.”

Het eindigt vaak in pijnlijke, soms hartverscheurende onthullingen die aantonen hoezeer levenservaring je realiteitbeleving vormt. Green: „Ben je door je eigen moeder geslagen, dan denk je al snel dat moeder Patsy het heeft gedaan.” De vervreemding van al haar achter elkaar gesneden, tegenstrijdige moordversies wordt versterkt met effectbejag: kinderen die inhakken op een watermeloen, zoals broertje Burke wellicht ooit JonBenéts schedel insloeg. En er duikt plots een sex eductation worker op met erotische speeltjes.

Het stemt je tot nadenken, vooral Greens adembenemende finale waarin tientallen amateurs tegelijk hun versie van de moordzaak naspelen. De waarheid vergruist voor je ogen.

Er zitten wel haken en ogen aan de aanpak. Filmmaker Robert Greene schreef onlangs dat hij sinds de komst van Trump anders aankijkt tegen het postmoderne gewroet in de realiteit. Moeten documentaires in een post-truth-wereld wel modieus benadrukken dat ieder zijn eigen waarheid heeft? Zit dat niet akelig dicht bij goedpraten van ‘alternatieve feiten’?

„Wow…” zegt Kitty Green in Berlijn. „Die vraag zag ik niet aankomen. Alles krijgt zo’n andere, akelige betekenis door Trump. Ook mijn film.” Ze peinst even, zegt dan: „Maar ik beweer alleen maar dat er in déze zaak geen antwoord is en dat mensen dan met eigen verhalen het zinloze zin proberen te geven. Natuurlijk is er een waarheid en is er een dader. Alleen zullen wij hem nooit kennen.”