‘De koning is in één klap van zijn jetset-imago af’

Het interview van Willem-Alexander ‘Verbluffend’ open was koning Willem-Alexander in het interview ter gelegenheid van zijn vijftigste verjaardag, oordelen koningshuis-watchers. Was dat strategie?

Foto Koen van Weel/ANP

1 Het interview is veelvuldig omschreven als openhartig. Wat was er nieuw?

De koning liet kanten van zichzelf zien, vooral kwetsbare, die tot nu toe niet of minder bekend waren, zo is de teneur van de vele commentaren. Dat kwam tot uitdrukking in de (soms emotionele) manier waarover hij sprak over de dood van zijn broer Friso, over de depressies van zijn vader, prins Claus, zijn worsteling als puber die zich niet wilde afzetten tegen zijn zieke vader, en de relatie met zijn twee broers.

„Het gesprek was een hernieuwde kennismaking van het volk met zijn vorst”, zegt konings-huisexpert Dorine Hermans die diverse boeken over de Oranjes publiceerde. „Duidelijk werd welke drama’s er in zijn leven zijn geweest. Het was een soort relatiegesprek tussen de koning en zijn volk.” Daarin toonde Willem-Alexander een „verbluffende openheid” , zegt Hermans. „Willem-Alexander was in één interview openhartiger dan Beatrix in de hele 33 jaar van haar koningschap. Bij Beatrix was het zelfs geheim of ze wel eens een boterham met pindakaas at.”

Justine Marcella, hoofdredacteur van het blad Vorsten, die de koning al lange tijd intensief volgt, zegt: „Het was voor het eerst dat het over de volle breedte over de persoon van de koning zelf ging. Het was een brede karakterschets. In eerdere interviews die wat persoonlijker waren ging het over zijn komend huwelijk of komend koningschap.” Het interview maakt volgens Marcella, veel meer dan vorige, duidelijk dat „het koningschap niet alleen maar een instituut is, maar dat er een echt mens achter schuil gaat, met al zijn kwetsbaarheden.”

Mede door de keuze voor een persoonlijk gesprek bleven wel belangrijke onderwerpen onaangeroerd. Daarbij valt te denken aan de enorme impact die de sterk opgevoerde veiligheidsmaatregelen op het koninklijk gezin moeten hebben. Het feit dat de politiek de koning buitenspel heeft gezet bij de kabinetsformatie die momenteel gaande is, kwam evenmin ter sprake. De rol van Máxima, die van meet af aan een belangrijke rol heeft gespeeld in het koningschap van Willem-Alexander, kwam slechts kort aan het eind van het gesprek aan de orde.

„Máxima speelde minder een rol”, denkt Hermans, „omdat het gesprek met de koning ging over de relatie met zijn andere partner, het volk. Dat is in zekere zin met de koning getrouwd, in goede en slechte tijden. Het volk heeft hem nu beter leren kennen.”

Het fragment over Máxima:

2 Hoe komt een dergelijk gesprek tot stand?

Veel media, ook de NOS en RTL, hadden de woordvoering van het koningshuis benaderd voor een gesprek ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van de koning. Het staatshoofd, zijn medewerkers en media-adviseurs kozen voor de NOS en RTL vanwege de eerdere samenwerking in 2013, het jaar van de troonswisseling. Toen interviewden Mariëlle Tweebeeke (NOS) en Rick Nieman (RTL) de bijna-koning en koningin. Nu was er gekozen voor een gesprek met de koning alleen. Dit vanwege zijn vijftigste verjaardag, een meer persoonlijke gebeurtenis.

Gezien het persoonlijk karakter van de gebeurtenis was er nu maar een enkele interviewer geselecteerd. Wilfried de Jong was een voorstel van RTL en NOS, aldus de NOS. „Wilfried de Jong is gekozen omdat hij een voortreffelijk interviewer is. De Jong en de koning leek ons een spannende combinatie.” Justine Marcella van het blad Vorsten oppert dat het mogelijk ook een persoonlijke keuze van de koning is geweest, „omdat Willem-Alexander van sport houdt.” Wilfried de Jong is vooral in de sportjournalistiek actief.

Lees de recensie van Hans Beerekamp: Een koning die geen tv mocht kijken

3 Welke regels en gebruiken gelden er?

De Rijksvoorlichtingsdienst kijkt mee, en houdt onder meer in de gaten of de koning geen uitspraken doet die demissionair premier Mark Rutte in de problemen kunnen brengen. Voor het interview geldt voluit de ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent dat de premier de uitspraken van de koning moet kunnen uitleggen en verdedigen in het parlement.

Volgens de NOS was Wilfried de Jong vrij om alle vragen te stellen. De vragen hoefden niet van tevoren te worden voorgelegd, aldus de omroeporganisatie. „Dat is volstrekt nieuw”, reageert hoofdredacteur Marcella van Vorsten. „Opmerkelijk”, beaamt Dorine Hermans. Bij minder belangrijke mediamomenten zoals aan het eind van staatsbezoeken, als de koning korte tijd met de meereizende pers praat, moeten immers alle vragen wel van te voren worden ingediend.

In het gesprek is een beetje geknipt, maar niet veel, aldus de NOS. „Het is gebruikelijk dat er meer beeldmateriaal wordt opgenomen dan nodig is voor het uiteindelijke programma”, aldus de omroep.

4 Schuilt er achter het interview een bepaalde bedoeling? Een bepaalde strategie?

„Ongetwijfeld”, zegt koningshuis-deskundige Dorine Hermans. „Hiermee wil men de koning dichter bij zijn volk brengen. Maar hoewel het gesprek ongetwijfeld goed is voorbereid, kwam het allemaal toch spontaan over. De koning voelde zich er soms een beetje ongemakkelijk bij. Hij zat soms als een verschrikt wild dier op de bank waarin de roofvogel zijn ogen priemde. Maar dat maakte het gesprek juist authentiek. Hooguit enkele dingen kwamen een beetje bedacht over, zoals wat Willem-Alexander zei over Van Kooten en De Bie.”

De koning over de rol die Van Kooten en De Bie een rol speelden bij het afleren van zijn accent:

5 Is het koningshuis in zijn bedoeling geslaagd?

Hermans denkt dat de strategie is gelukt. „De gunfactor is groter geworden voor het koningshuis, schat ik zo in. In één klap is de koning van het jetset-imago af dat door die dure speedboot, paleizen en feestjes toch een beetje aan hem was gaan kleven. Ik denk dat mensen en politici veel minder zullen zeuren over de hoge kosten van het koningshuis, iets waaraan ik overigens zelf graag meedoe. Maar na zo’n interview denk ik: ‘Ach, gun hem toch dat speedbootje nou maar’.”

Justine Marcella schat de effecten van het interview anders in dan Hermans. De hoofdredacteur van Vorsten zegt: „Omdat het zo’n persoonlijk gesprek was en niet over politiek ging, denk ik dat de politieke effecten beperkt zullen zijn. Zo’n kostendisussie speelt zich toch in een heel ander circuit af.” Wel zou er verandering kunnen komen in de balans tussen Willem-Alexander en Máxima, denkt ze. „De koningin was populairder dan de koning”, aldus Marcella. „Het interview trekt dat nu meer recht en brengt de populariteit meer in evenwicht. Ik zag het ook vandaag op Koningsdag in Tilburg. Veel meer mensen dan voorheen wilden de koning een hand geven.”