Alleen de beweging telt

Ewoud Sanders

Wie tegenwoordig in de politiek iets wil betekenen, moet een beweging beginnen. Een politieke partij oprichten is ouderwets – old school. Daaraan hangt de geur van verstarring. Een beweging (of nog liever: een movement) is hip en trendy. In een beweging, zo lijkt het idee, komen mensen samen die de belangen van de gevestigde politieke partijen willen overstijgen.

Het nieuwste voorbeeld van een succesvolle beweging is En Marche! van Emmanuel Macron. Met deze beweging wil Macron de tegenstellingen in Frankrijk tussen links en rechts overbruggen. Lastig is wel dat hij, ook als hij de nieuwe president van Frankrijk wordt, nauwelijks invloed heeft in het Franse parlement. Daarvoor heb je nu eenmaal afgevaardigden nodig; politici dus. De ironie van bewegingen die zich verzetten tegen politieke structuren is dat zij, als zij succesvol willen zijn, politici moeten leve- ren voor diezelfde politieke structuren. Het is nieuwe wijn in oude zakken.

De afgelopen weken werd in veel media de indruk gewekt dat het beginnen van een beweging iets nieuws is. Dat is natuurlijk onzin. Alleen al in woordenboeken zijn allerlei maatschappelijke bewegingen vastgelegd. Zo kent de Dikke Van Dale onder meer de burgerbeweging, de hippiebeweging, de homobeweging, de jongerenbeweging en de vrouwenbeweging. Dit zijn samenstellingen waarbij het eerste woorddeel (in jargon: het eerste lid) de deelnemers van de beweging noemt. Daarnaast vermeldt dit woordenboek woorden als burgerrechtenbeweging, milieubeweging, terreurbeweging en vredesbeweging; samenstellingen waarbij het eerste woorddeel „het aandachtsgebied” van de beweging noemt.

Terreur als aandachtsgebied – ik vind het mooi omschreven.

Volgens mij is er, zonder veel moeite, een woordenboekje te maken met alleen vernieuwingsbewegingen. Ik noem er nog een paar.

De Acht Meibeweging, een katholieke beweging die werd opgericht in 1985 en die onder meer pleitte voor vrouwelijke priesters. De Acht Meibeweging was tegen het celibaat en tegen de heersende orthodoxe stroming in de Nederlandse Katholieke Kerk.

De Aprilbeweging. Een in april 1853 door een groot deel van de protestantse bevolking in Nederland opgerichte beweging – tegen het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland.

De Occupybeweging (oorspronkelijk Occupy movement), een internationale protestbeweging tegen de uitwassen van het mondiale kapitalisme, dat wordt voorgesteld als een elitair systeem waarin 1 procent van de bevolking de andere 99 procent uitbuit en onderdrukt.

Deze voorbeelden komen uit de Dikke Van Dale, waarin ik ook het woord antibeweging vond, met als definitie ‘beweging die gericht is tegen een reeds eerder bestaande beweging; tegenbeweging’.

Iets heel anders. Onlangs mislukte een raketproef in Noord-Korea. In het NOS Journaal zei een Noord-Koreaan hierover: „Als het klopt, dan is dit de moeder van het succes. Dan zullen we nog beter ons best doen om krachtige wapens te maken.”

Ik dacht even dat hij verwees naar de moeder van (alle) x, een constructie die in 1991 tijdens de Eerste Golfoorlog werd gebruikt door Saddam Hussein en die sindsdien wereldwijd wordt toegepast. In feite varieerde de Noord-Koreaan op een Chinees spreekwoord dat wordt toegeschreven aan de filosoof Lao Tse: failure is the mother of success.

Mislukking als de moeder van succes: ik hoop dat hij in dit geval ongelijk krijgt.

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders