Moet de overheid ingrijpen tegen sluikreclame door vloggers?

Economie & Recht

Deze rubriek belicht elke woensdag kwesties uit het bedrijfsleven waarover de rechter zich onlangs uitsprak. Deze week mediazaken: reclame door vloggers en aanhalingstekens

Fragment uit een vlog van Enzo Knol, een van de grote YouTube-sterren uit Nederland

Moet de overheid ingrijpen tegen sluikreclame door ‘vloggers’? Deze maand publiceerde het Commissariaat voor de Media een steekproef naar reclame door de vele videobloggers op onder meer YouTube. Daaruit bleek dat in driekwart van de gevallen waarin producten duidelijk in beeld werden gebracht, het onduidelijk was of het om betaalde aandacht gaat.

Het Commissariaat is wettelijk verplicht om reclame op radio en tv voor het publiek zo herkenbaar mogelijk te houden, om misleiding en manipulatie te voorkomen. Op internet mag het Commissariaat echter niet optreden. Althans nog niet – op basis van nieuwe Europese regels zou dat op korte termijn wel mogen. Of zouden de vloggers misschien aan zelfregulering kunnen gaan doen, net als de rest?

De Reclame Code Commissie kwam prompt met een ‘verduidelijking’ van de eigen code voor sociale media. Ook die beoogt misleiding te voorkomen door de herkenbaarheid van reclame te garanderen. Adverteerders blijken zich in 96 procent van de gevallen te houden aan de regels: ze trekken de bewuste reclame in of passen die aan. Wie dat niet doet, wordt aangeduid als ‘non-compliant’ en onder de aandacht van de Autoriteit Consument en Markten gebracht. In 2017 trof dat bijvoorbeeld het bedrijf Xlens dat claimde dyslexie met gekleurd glas te corrigeren en dat ook volhield.

Adverteerders zijn verplicht om ook vloggers de reclamecode te laten volgen. Dus geen reclame maken gericht op kinderen jonger dan 13 . Bij een filmpje moet de mededeling „Dit …. kreeg ik gratis aangeboden van … om te testen.” worden getoond. Of er moet worden erkend dat het in opdracht is gemaakt. Bij microblogs moeten hashtags worden vermeld als #spon (gesponsord) #paid #sample #adv of #prom Als de adverteerder de vlogger daar niet aan houdt, staat het Commissariaat klaar. Straks met boetes.

Wel of geen aanhalingsteken

Mag een journalist die over een publiek bekende persoon schrijft dat zij ‘een heks en een prostituee is genoemd’, zónder dat tussen aanhalingstekens te zetten, daarvoor worden bestraft? De betreffende strafrechter vond namelijk dat door het ontbreken van die aanhalingstekens de journalist die kwalificaties feitelijk overnam, waardoor de betreffende persoon dus door de journalist werd beledigd. De journalist vond intussen dat ze alleen de boodschapper was van die kwetsende kwalificaties, die ze aan een andere publicatie ontleende. En dat het weglaten van aanhalingstekens niet relevant was. De kwestie, die in 2006 in hoogste instantie in Servië speelde, bracht deze maand het Europese mensenrechtenhof in Straatsburg tot een uitspraak. Die zegt dat de beledigde persoon door haar rol, als advocaat en activist, zich wat meer moet laten aanleunen dan gewone burgers. De kwestie was verder van algemeen belang – de context was het Servië-tribunaal in Den Haag. Uit de formulering van de zin blijkt bovendien dat het niet de particuliere mening van de journalist is. En een journalist die rapporteert over mogelijke kwetsende uitlatingen hoeft daarvan niet steeds zelf afstand te nemen. De journalist is vooral boodschapper.