‘Eerste mensen kwamen al veel eerder naar Amerika’

Publicatie Nature

Niet 16.000, maar al 130.000 jaar terug waren er ‘mensen’ in Amerika, zou blijken uit een spectaculaire vondst. Bij kenners heerst veel twijfel.

De in Californië gevonden resten van de mastodont. Foto James E Berrian

Gebroken botten van een mastodont en keien die zouden zijn gebruikt om deze botten te kraken. Die vondst in Californië, woensdag gepubliceerd in Nature, lijkt de bestaande inzichten over de komst van de mens naar Amerika volledig onderuit te halen.

Foto uit 1993 van de opgraving waarbij de botten werden gevonden. De opgraving vond plaats in San Diego County, in het zuiden van Californië. Foto San Diego Natural History Museum/AP

Een team Amerikaanse onderzoekers denkt dat het prehistorische slurfdier is geslacht door mensen en houdt de ouderdom ervan op 130.000 jaar. Dat is spectaculair veel ouder dan het tijdstip waarop volgens recent archeologisch en genetisch onderzoek de eerste mensen uit Azië naar Amerika kwamen: zo’n 16.000 jaar geleden. En het is ook ver voordat de Homo sapiens vanuit Afrika naar Eurazië migreerde.

De mastodontresten zijn in 1992 gevonden bij wegwerkzaamheden in San Diego County, in het zuiden van Californië. Tussen de beenderen, slagtanden en kiezen lagen keien van 10 tot 30 centimeter doorsnee die sterk afweken van het fijnkorrelige sediment waarin ze waren gevonden. Botten en stenen zijn zorgvuldig onderzocht door een team, geleid door archeoloog Steven Holen, mededirecteur van het Archeological Institute of America, en paleontoloog Thomas Deméré, curator paleontologie van het San Diego Natural History Museum.

Spectaculaire conclusies

Zij trekken daaruit nu spectaculaire, onwaarschijnlijk klinkende conclusies. Botten en kiezen en de keien zelf, vertonen slagsporen die er volgens Holen en Deméré op wijzen dat de stenen zijn gebruikt als hamer en aambeeld, mogelijk om uit de mastodontbotten merg te halen of om er werktuigen van te maken. Dat wijst op behendigheid en ervaringskennis die kenmerkend zijn voor het geslacht Homo, aldus de auteurs.

Maakten zij deel uit van een vroege maar mislukte koloniseringspoging?

Dé verrassing bleek de ouderdom van de botten: 130.700 jaar met een afwijking van 9.700 jaar. Toen ongeveer begon de warme, vochtige periode tussen de laatste twee ijstijden.

De vondst situeert mensachtigen maar liefst 100.000 jaar eerder in de Nieuwe Wereld dan tot nu is aangenomen. En zo’n 70.000 jaar voordat de Homo sapiens migreerde vanuit Afrika. Zij zouden dan tijdgenoten zijn van de (late) Homo erectus in Eurazië, opperen de auteurs.

Foto uit 1993 van de opgraving waarbij de botten werden gevonden. De opgraving vond plaats in San Diego County, in het zuiden van Californië. Foto San Diego Natural History Museum/AP

Dat roept allerlei vragen op. Wie waren deze mensachtigen? Maakten zij deel uit van een vroege maar mislukte koloniseringspoging? Of is de mens al veel langer aanwezig op het westelijk halfrond dan tot nu toe is onderkend? Holen en Deméré stellen dat deze proto-Amerikanen over zee zijn gekomen. Zo’n 130.000 jaar geleden was het zeeniveau weliswaar aan het stijgen, maar, schrijven ze, andere vondsten wijzen erop dat mensachtigen zo’n 100.000 jaar geleden al eilanden konden bereiken in Azië en de Middellandse Zee.

David Meltzer is niet overtuigd. Deze hoogleraar prehistorie aan de Southern Methodist University in Dallas schreef het standaardwerk First Peoples in a New World: Colonizing Ice Age America (2009). „Buitengewone beweringen vragen om buitengewoon bewijsmateriaal”, schrijft hij per e-mail. „En dat zie ik niet. Wat ik zie, is voor verschillende uitleg vatbaar. De botten en stenen, zoals beschreven in het artikel, kunnen zijn gebroken door mensen, maar je moet laten zien dat dit niet kan zijn gebeurd door de natuur. De auteurs tonen niet aan dat de slagsporen en breuken alleen mensenwerk kunnen zijn.”

‘Opgraving onder tijdsdruk’

De site werd destijds onder tijdsdruk opgegraven. „Daardoor”, aldus Meltzer, „kun je niet meer achterhalen hoe deze botten en stenen er terecht kwamen. Die informatie is er simpelweg niet. Wie het begin van de mensheid in de Nieuwe Wereld meer dan 100.000 jaar terug wil duwen in de tijd, moet met beter bewijs komen.”

Wil Roebroeks, hoogleraar archeologie in Leiden, is het met Meltzer eens. „De site is op basis van deze publicatie niet gemakkelijk te beoordelen. Het materiaal is bij lange na niet genoeg om er een hele eerdere migratiegolf en veel vroegere bewoning van Amerika mee te onderbouwen. Daarvoor zijn sites met goede stenen artefacten nodig en ondubbelzinnige aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid, liefst met menselijke fossielen.”