Hoofd en hart in houdgreep bij hernoeming Arena

Henk Markerink, directeur Arena Dinsdagochtend wist hij nog niet dat de Johan Cruijff Arena ‘s avonds een feit zou zijn. Zo ingewikkeld was het vernoemingsproces.

Zo zou de Johan Cruijff Arena eruit kunnen gaan zien. Dinsdag kwamen partijen een intentieverklaring overeen. Het voorstel moet onder meer nog worden goedgekeurd door de Amsterdamse gemeenteraad. Foto ANP, bewerking Studio NRC

Toen Henk Markerink dinsdagochtend om half negen aanbelde bij Eberhard van der Laan, wist hij nog niet dat er ’s avonds om zes uur witte rook zou opstijgen uit de ambtswoning van de burgemeester van Amsterdam. Dat leek misschien vanzelfsprekend. Zoals het van begin af aan logisch leek dat het stadion waarvan hij directeur is, vernoemd zou worden naar de beste voetballer die Nederland ooit heeft gekend.

Dat is niet zo. In werkelijkheid was de totstandkoming van de Johan Cruijff Arena een gecompliceerd proces dat nog altijd niet definitief is afgerond. „Al moet het nu heel raar lopen als de Johan Cruijff Arena straks niet de Johan Cruijff Arena heet.”

Als directeur van de Amsterdam Arena was Markerink een van de hoofdrolspelers bij de realisatie van het eerbetoon. Hij was vóór, liet hij vrijwel meteen na Cruijffs overlijden op 24 maart 2016 doorschemeren.

Dat het vervolgens ruim een jaar duurde voordat het zover was, wekte beroering. Hoezo overleg? Cruijffs zoon Jordi zei in NRC dat hij hoopte dat alle voornemens geen gebakken lucht zouden zijn. Dinsdagochtend was er nog steeds onzekerheid. „Toen wisten we niet dat we dinsdagavond zover zou zijn.”

Gemeentelijk aandeel

De betrokken partijen – Ajax, de gemeente en de Arena – voelden tijdsdruk om het goede nieuws te kunnen brengen op Cruijffs geboortedag, 25 april. „Maar je moet zorgvuldig te werk gaan, met name voor de familie, waarmee we pas in november contact hadden vanwege hun rouwperiode. Omdat Cruijff een merk is, moet je goede afspraken maken. Wanneer gebruik je zijn naam, wanneer niet? Het moet niet zo zijn dat elke poster waarop zijn naam komt, leidt tot de discussie dat wij zijn naam commercieel gebruiken. Daarover is goed gesproken.”

Vanwege de commerciële waarde was niet elke partij overtuigd van de vernoeming. Ook Ajax niet. Terwijl de gemeente Amsterdam twee jaar geleden liet onderzoeken hoe het van het gemeentelijk aandeel af zou kunnen, gaf Ajax dit de mogelijkheid om meer aandelen te verwerven. Voor Ajax zou het minder aanlokkelijk zijn de Arena te kopen zonder de mogelijkheid om de stadionnaam te exploiteren. Dat dossier en dat van de ‘Cruijff Arena’ belemmerden vooruitgang. Markerink: „Het was een houdgreep.”

Dit contract is nog steeds niet definitief

Volgens hem is het aan de burgemeester – „een Ajax- en Cruijff-aanhanger” – te danken dat de partijen tot elkaar kwamen. „Hij heeft zich er sterk voor gemaakt, oplossingen bedacht. Met de partijen hebben we een keer of vier bij elkaar gezeten. Iedereen legde zijn appels in het mandje en heeft er weer een deel uitgepakt. Het was geven en nemen, zoals bij een coalitiebespreking.”

De directie van de Arena had ook een belang. Met oog op het EK 2020, waarbij Amsterdam een van de speelsteden is, werd er drie jaar geleden een aanzienlijke verbouwing aangekondigd. Een ingreep die dermate veel geld kostte dat de Arena dit niet zou kunnen financieren via een hypothecaire lening bij de bank. De lasten zouden te zwaar zijn. Het alternatief: een gesponsorde Arena.

„Tot die tijd is daar nooit serieus werk van gemaakt. De afgelopen tien jaar zijn we misschien drie keer benaderd, maar we hadden het geld niet echt nodig. De gemeente vond het ook prettig, de naam Amsterdam bij de Arena. Rond de verbouwing werd de mogelijkheid interessanter. We koesterden de naam als een stille reserve. Een halfjaar voor Cruijffs dood ben ik nog serieus benaderd door een partij uit Londen. Die onderhandeling is gestopt, ik weet niet of we eruit waren gekomen.”

Over de rol van de aandeelhouders van de Arena zegt hij: „Zij hebben nooit puur vanwege het rendement in het stadion geïnvesteerd. Het is geen commercieel vastgoed als een winkelcentrum. Je legt niet 100 miljoen in, tegen 10 of 15 procent rendement. Al bij de emissie van de aandelen in de jaren negentig is dat gezegd: verwacht niet te veel rendement. Wat we overhouden, zouden we in het stadion stoppen.”

Laatste formaliteiten

„Ajax en de gemeente zijn de grote aandeelhouders, maar er zijn ook kleinere. Van bedrijven met een skybox tot individuen met alleen een stoel, die ooit een certificaat kochten om de bouw te promoten. Sommigen stuurden ons petities: pas de naam aan! Onze founders, bedrijven als Philips en ABN Amro, zaten er dubbel in. Zij kijken naar de financiële kant, maar begrijpen dat dit ook gaat om emotie. Voor iedereen was dit een discussie tussen hoofd en hart.”

Een discussie die is beslecht in de ambtswoning van de burgemeester, tegen zes uur in de avond. Overdag ging Markerink nog een keer heen weer naar zijn kantoor om de laatste formaliteiten te verifiëren, in de hoop dat het einde van een ingewikkeld proces nabij was.

„Dit contract is nog steeds niet definitief, omdat er nog zaken geformaliseerd moeten worden en het nog langs de gemeenteraad en de raad van commissarissen van Ajax en de Arena moet. Vandaar dat we spreken van een intentieverklaring. We hebben ook de deur opengehouden om eventueel nog een sponsornaam toe te voegen aan de naam, als de familie daarmee akkoord is.”