Column

Die littekens – is dat ziekte of misbruik?

Een meisje van vijf komt met haar moeder bij de huisarts. Ze klaagt over kriebel ‘daar beneden’ en ze heeft ook pijn. De huisarts kijkt tussen haar benen en ziet bloedende wondjes. De schaamlippen zijn wit en zitten vol schilferige littekens. Volgens de moeder is dit het bewijs dat het meisje seksueel misbruikt wordt, door haar vader, in de weekends dat ze bij hem is. De ouders zijn verwikkeld in een vechtscheiding. De ruzies lopen zo hoog op dat de politie al een paar keer over de vloer is geweest. De vader heeft gedreigd het meisje – en haar jongere zusje – mee te nemen naar het land waar hij vandaan komt. Dan ziet haar moeder haar kinderen misschien wel nooit meer terug.

Ik zit bij de wekelijkse bespreking van het Landelijke Expertise Centrum Kindermishandeling, onder leiding van Elise van de Putte van het UMC Utrecht. Ik had gevraagd of ik er een keer bij mocht zijn om te horen waarom het zo ingewikkeld is: beoordelen of letsel bij kinderen opzettelijk is toegebracht of het gevolg is van een ongeluk of ziekte. Het geval van het meisje is nummer vijf van de zeven vandaag.

Op het computerscherm verschijnen close-upfoto’s van de wondjes en de littekens. Ik heb geen idee wat ik ervan moet denken. Eerder heeft Elise van de Putte me verteld dat zij altijd naar een letsel kijken zónder „de context” van het kind erin te betrekken. Zij – dat zijn de kinderartsen van het UMC Utrecht en de andere ziekenhuizen die meedoen (Erasmus MC in Rotterdam, het AMC in Amsterdam) en de forensisch artsen van het NFI. „Je kunt je zo gemakkelijk vergissen”, zegt ze. „Je ziet een baby met een gebroken sleutelbeen, wat verdacht is, en de ouders zijn verslaafd. Blijkt het breukje toch bij de geboorte te zijn ontstaan.” De littekens op de rug van een autistische jongen met zeer moeilijk gedrag bleken groeistrepen te zijn, niet het gevolg van stokslagen.

Wat zien de kinderartsen bij dit meisje? De arts die haar onderzocht heeft, zegt dat oma de kinderen verzorgt als ze bij hun vader zijn. Oma wast haar altijd, vertelt het kind, onder de douche, ook van onderen. En van binnen. En dat doet pijn. Is dat de oorzaak van de wondjes en littekens? Of is het toch de vader?

Waarschijnlijk niet, zeggen de artsen. De meest aannemelijke verklaring is lichen sclerosus, een huidziekte die vaker volwassen vrouwen treft, maar ook voorkomt bij kinderen. Toch geven de artsen geen blijk van opluchting. Misbruik is er niet mee uitgesloten. Daarbij: het blijft een noodtoestand, een moeder die de vader van zoiets beschuldigt. „Bij ons in het ziekenhuis is het aan de orde van de dag”, zegt Elise van de Putte. „Onwaarschijnlijk complexe toestanden zijn dat.”

vervangt tijdelijk Jutta Chorus