NRC checkt: ‘Acht bedrijven doen 80 procent van R&D’

Dat zei de topman van DSM bij een oproep om bedrijven te beschermen tegen buitenlandse overnames.

CEO Feike Sijbesma van chemieconcern DSM. Foto Marcel van Hoorn/ANP

De aanleiding

Grote Nederlandse bedrijven zijn bij buitenlandse concurrenten in het vizier. Zowel Unilever als AkzoNobel kreeg een ongewenst bod van een Amerikaanse branchegenoot. De weerstand hiertegen in de Nederlandse zakenwereld groeit.

Bestuursvoorzitter Feike Sijbesma van DSM wees eerder deze maand bij de opening van een nieuw biotechnologiecentrum in Delft op de maatschappelijke betekenis van grote Nederlandse bedrijven. Die concerns moeten volgens hem voor Nederland behouden blijven omdat ze zo belangrijk zijn voor onderzoek en ontwikkeling. „Tachtig procent van alle R&D-inspanningen in Nederland wordt geleverd door zes à acht grote bedrijven: AkzoNobel, ASML, DSM, Philips, Shell en Unilever”, zei Sijbesma volgens Het Financieele Dagblad. Wij verifiëren de stelling dat 80 procent van alle ‘R&D-inspanningen’ wordt geleverd door acht bedrijven.

Waar is het op gebaseerd?

Sijbesma heeft voor zijn uitspraak geput uit een aantal bronnen, laat zijn woordvoerder weten: data van het CBS, van onderzoeksinstituut Rathenau, van het Europese octrooibureau en van het Technisch Weekblad.

En klopt het?

Het Europese octrooibureau registreert het aantal patentaanvragen. Daaruit blijkt dat de acht bedrijven met de meeste aanvragen goed zijn voor 69 procent van het totaal. Dat is geen 80 procent. Bovendien is dit geen goede indicator van „R&D-inspanningen”. De uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling door een bedrijf zijn een betere maatstaf. Maar weinig bedrijven staan te springen om hun informatie over investeringen in onderzoek met de buitenwereld te delen, al was het maar omdat het concurrentiegevoelige informatie betreft. Het CBS en Rathenau hebben veel gegevens, maar niet op individueel niveau.

De ranglijst van het Technisch Weekblad blijkt de enige jaarlijkse inventarisatie te zijn van wat bedrijven in Nederland aan onderzoek besteden. Maar de lijst kent zichtbare gebreken. In de huidige top-25 ontbreken bijvoorbeeld Unilever, AkzoNobel, Tomtom en Canon-dochter Océ. Dat ligt aan de gekozen methodiek, laat hoofdredacteur Erwin Boutsma weten. Het vakblad telt alleen de investeringen mee als die duidelijk apart op nationaal niveau worden gerapporteerd. Dat is bij diverse bedrijven niet het geval.

Het is dus duidelijk dat de hoogte van R&D-uitgaven in Nederland dikwijls niet bij bedrijven te verifiëren is. Sijbesma noemde Shell, Unilever en AkzoNobel in de top-8, maar cijfers hierover zijn niet te achterhalen.

Wel is duidelijk dat het CBS jaarlijks 7,5 miljard aan R&D-uitgaven telt en de laatste top-25 van het Technisch Weekblad met 3,3 miljard nog niet de helft daarvan beslaat. Dit heeft ten dele met definitieproblemen en andere verslaggevingsverschillen te maken.

Toch is de uitspraak over de top-8 wel degelijk te verifiëren. Het CBS maakt namelijk bij zijn dataverzameling een onderscheid naar kleine en grote bedrijven. Bron hiervan zijn vertrouwelijke data die ondernemingen met het CBS moeten delen.

Bedrijven met 250 of meer werknemers waren in 2014, het laatste jaar waarover informatie beschikbaar is, goed voor 60 procent van de uitgaven. Dan is het rekenkundig onmogelijk dat acht multinationals verantwoordelijk zijn voor 80 procent van alle onderzoeksuitgaven van bedrijven, hetgeen Sijbesma beweerde. Of, zoals onderzoeker Jasper Deuten van het Rathenau Instituut zegt: „Het klopt dat grote bedrijven een essentiële rol spelen in het R&D-landschap”, maar de cijfers die Sijbesma noemt zijn „een tikje overdreven”.

Conclusie

De bestuursvoorzitter van DSM zei dat zes à acht bedrijven waaronder DSM en het opgejaagde AkzoNobel verantwoordelijk zijn voor 80 procent van de R&D-inspanningen.

Individueel is niet goed te verifiëren wie wel of niet tot de top-8 behoort. Maar zeker is dat die top-8 niet voor 80 procent van de uitgaven verantwoordelijk is. Dat percentage ligt sowieso onder de 60. We beschouwen de uitspraak als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt