Recensie

De Franse proteststem: woede en wanhoop in de provincie

Zap

De verkiezingsspecial van de tv-serie ‘Op zoek naar Frankrijk’ brengt sfeervolle impressies van het kiesdistrict rond Amiens, waar ontslagen arbeiders zich machteloos voelen.

Patricia Chagnon in ‘Op zoek naar Frankrijk’ (VPRO).

Patricia Chagnon is een geboren Nederlandse met de Franse nationaliteit, die het Front National vertegenwoordigt in de Gewestelijke Raad van het noordelijke Hauts-de-France. Charmant en welbespraakt verdedigde ze de avond na de eerste ronde van de presidentsverkiezingen bij Pauw de plannen van kandidaat Marine le Pen en de opvatting dat haar tegenstander in de tweede ronde, Emmanuel Macron, gewoon een mannetje is dat de socialisten hebben geparachuteerd, toen de zittende president Hollande kansloos bleek te zijn geworden.

Chagnon is een vondst, omdat ze zonder de bittere toon van veel populisten dezelfde drogredenen uitkraamt. Ze werd ‘ontdekt’ door een andere Nederlandse expat, Wilfred de Bruijn, die in zijn serie Op zoek naar Frankrijk (VPRO) met haar op de eendenjacht ging. Ze was ook een van de hoofdpersonen in de anderhalf uur durende verkiezingsspecial van dezelfde serie, met als motto De Franse proteststem.

De Bruijn, regisseur Stefanie de Brouwer en hun cameraman Jackó van ’t Hof verzamelden sfeervolle impressies van het kiesdistrict rond Amiens, een voormalig communistisch bolwerk. De ene na de andere fabriek sluit daar haar poorten en verhuist naar een land waar de lonen lager zijn. De ontslagen arbeiders voelen zich bedrogen en machteloos, en neigen naar het Front National, dat niet alleen de grenzen wil sluiten, maar ook de pensioenleeftijd verlagen naar 60 jaar.

Maar er is in Amiens bij de komende parlementsverkiezing ook concurrentie van de kandidaat van extreem-links, de journalist François Ruffin, die zich met een bekroonde documentaire over de strijd tegen een fabrieksdirecteur (Merci Patron!) als de Franse Michael Moore ontpopt.

Indrukwekkend is het gesprek van De Bruijn met de weduwe van een werknemer van bandenfabriek Goodyear, die na de sluiting van de vestiging in Amiens zelfmoord had gepleegd. Ook bijna alle andere gesprekken met boze, teleurgestelde of gedesillusioneerde bewoners van Picardië getuigen van een goede relatie met de sprekers, en weten toch nog vaak een lichte, relativerende toon te treffen.

Er zijn in la France profonde nog steeds erg weinig mensen met een internetaansluiting, dat zou misschien ook een verklaring kunnen zijn voor de stagnatie

Wacht eens, Amiens was toch ook de stad van die andere presidentskandidaat, de pro-Europese, progressief-liberale Macron? Het nieuws lijkt me niet zozeer dat verliezers van de globalisering zich aangetrokken voelen tot partijen met extreme oplossingen die gouden bergen beloven, maar ook tot een kandidaat die juist nog meer open grenzen en nog meer innovatie belooft. Die van plan is de verouderde economie en sociale cultuur van Frankrijk meer te ontwikkelen in de richting van buurlanden waar het veel beter gaat. Er zijn in la France profonde nog steeds erg weinig mensen met een internetaansluiting, dat zou misschien ook een verklaring kunnen zijn voor de stagnatie.

Maar Macron komt maar een keer in beeld, als Ruffin hem in een tv-uitzending als surprisegast confronteert met de sluiting van witgoedfabriek Whirlpool. Macron en Ruffin blijken zelfs bij elkaar op school te hebben gezeten. We moeten aannemen dat Macron in zijn eigen stad weinig campagne heeft gevoerd. Ook ligt het voor de hand dat tijdens de voorbereidingen van deze documentaire zijn kandidatuur nog geen grote rol speelde.

Toch was ik daar daags na de eerste ronde het meest benieuwd naar: wie zijn die Fransen die, mopperend en al, toch besluiten meer vertrouwen te investeren in een nieuwkomer die de grenzen verder open wil zetten dan in de bekende retoriek van nationalistisch rechts en marxistisch links? Het zijn er langzamerhand vrij veel en ze moeten toch ook buiten Parijs te vinden zijn.