Kunnen de eurofielen Brexit nog stoppen?

Cambridge Waar kunnen Europa-minnende Britten met hun stem terecht? De LibDems willen graag een Brexit voorkomen. De kans is klein dat zij stoomwals May van haar Brexitkoers kunnen krijgen.

Tim Farron, de leider van de LibDems, tijdens een mars voor een verenigd Europa in Londen op dinsdag. Foto Daniel Hambury/AFP

„Kijk om je heen!” Elizabeth Ruston reageert fel als haar gevraagd wordt waarom zij bij de verkiezingen van 8 juni gaat stemmen op een partij die tegen Brexit is.

Rushton, op weg naar een koffietent met een vriendin, wijst met haar armen in het rond. Ze wil maar zeggen: Cambridge is nauw verbonden met de EU. Bij de vermaarde colleges werken Europeanen, hoogleraren, onderzoekers, koks en schoonmakers. In de bibliotheken studeren ze. Bedrijven als Thales, Microsoft Research en Cambridge University Press hebben mensen uit Europa in dienst, komen ervandaan of doen er zaken.

„Als Theresa May haar zin krijgt, is dat funest voor onze economie, tolerantie en onze reputatie in de wereld”, zegt scholier Finn Jarvis (17) op het stationsplein. „De Conservatieven moeten worden tegengehouden.”

May wil daar niks van weten. Ze is ambitieus en wil Labour verpletteren, critici in haar eigen partij de mond snoeren en vrij baan krijgen om een Brexit door te voeren, precies zoals zij het voor ogen heeft. „May kan de machtigste premier sinds de Tweede Wereldoorlog worden”, schreef columnist Janan Ganesh in de Financial Times.

Dat is het angstbeeld voor EU-minnende Britten. Ze staan bij de verkiezingen voor een ingewikkelde vraag: hoe moeten zij stemmen om de kans te verkleinen dat May ongehinderd verder kan?

Julian Huppert weet hoe: „Op mij stemmen”, zegt hij. Huppert was vijf jaar Lagerhuislid namens de Liberaal Democraten. Bij de verkiezingen van 2015 werden de LibDems echter zwaar afgestraft voor hun deelname aan een coalitie met de Tories. Huppert verloor zijn zetel in kiesdistrict Cambrige aan Labour, met het minieme verschil van 599 stemmen. Huppert wil nu revanche: van alle zetels waar de LibDems verloren van Labour in 2015 is Cambridge het kiesdistrict waar de meeste mensen Remain stemden (circa 75 procent) en waar de LibDems met de kleinste marge in 2015 verloren.

16 miljoen pro-Remain Britten

De LibDems zijn de enige landelijke partij die Brexit niet als voldongen zien. Zij willen dat Britten zich na de onderhandelingen met de EU opnieuw uitspreken over uittreding. De partij hoopt dat die belofte een snaar raakt bij de 16 miljoen Britten die voor Remain kozen. Huppert: „Als de helft daarvan op ons stemt is dat fenomenaal.” Acht miljoen stemmen zou een verviervoudiging van het aantal stemmen betekenen.

Een goed resultaat kan alleen als er scherp campagne gevoerd wordt. Dat betekent dat Huppert snel door moet. De 38-jarige biochemicus combineert opeens twee banen: doceren aan de universiteit en aspirant-Lagerhuislid. Eerst moet hij met studenten praten over hun opdrachten. Dan ijlings voorbereidingen treffen: een groter kantoor regelen, vrijwilligers werven, flyers drukken.

De afgelopen jaren heb ik twee tegenslagen meegemaakt: het verlies van mijn zetel en het Brexitreferendum

Ziet Huppert de ironie dat hij mogelijk terugkeert in de politiek als gevolg van Brexit? „De afgelopen jaren heb ik twee tegenslagen meegemaakt: het verlies van mijn zetel en het Brexitreferendum”, zegt Huppert. „Mocht ik één kunnen wegtoveren, dan kies ik blind voor Brexit.” De eerste oneliner is al bedacht.

Bevlogen liberalen

LibDems geloven ook weer in hun bestaansrecht sinds Sarah Olney in december in een tussentijdse verkiezing in Richmond Park (Zuid-Londen) een Lagerhuiszetel won door een felle anti-Brexitcampagne te voeren. Huppert: „Dat gaf de partij hernieuwd zelfvertrouwen. Niks heeft een grotere helende werking dan een overwinning.”

Hoe bevlogen LibDems ook zijn, de scepsis is groot dat de partij stoomwals Theresa May werkelijk kan afremmen. Niet alleen werkt het Britse kiesstelsel tegen kleinere partijen, ook weet LibDem-leider Tim Farron niet te overtuigen.

Farron was in opspraak omdat hij weigerde te verhelderen of hij seks tussen homoseksuelen een zonde vindt. Dinsdagavond zei hij uiteindelijk toch dat wat hem betreft seks tussen homoseksuelen geen zonde is. Eerder vertelde hij enkel dat hij als politicus voor de invoering van het homohuwelijk pleitte. Zijn religieuze opvattingen vond hij irrelevant voor het publieke debat. Het ongemak is evident: de leider van de liberalen weigert voor liberale waarden te staan.

Wel een boodschap waar vruchtbare aarde voor is, maar een zwakke leider. Als de partij beperkte winst boekt (dertig zetels), zou dat als een succes gevierd worden. Het zal te weinig zijn om de koers van de Conservatieven te beïnvloeden, weet Julie Smith. De docent politicologie en tevens Hogerhuislid van de LibDems ontvangt in haar fellow-appartement aan Robinson College. Snel ruimt ze truien van de bank, voordat ze haar gast binnenlaat. Smith: „Een herstel van het verlies van 2015 zou prachtig zijn, maar de meest effectieve manier om May onder druk te zetten is als Jeremy Corbyn toch een anti-Brexitkoers gaat varen.”

In zo’n geval kunnen Conservatieven die tegen Brexit zijn een alternatief voor May vormen. „Nu hebben zij geen zin om te rebelleren. Pro-Europese Tories weten dat het einde carrière betekent, zonder kans van slagen”, zegt Smith.

Het besef groeit dat Corbyn het grootste obstakel is dat voorkomt dat May weerstand krijgt

Vooralsnog duidt niks erop dat Corbyn Brexit centraal stelt. In zijn campagnetoespraken railleert hij tegen de elite, de onderwijsplannen van de Conservatieven, graaiers in het Britse zakenleven. Ironisch genoeg: het besef groeit dat Corbyn, leider van her Majesty’s most loyal opposition, het grootste obstakel is dat voorkomt dat May weerstand krijgt. Smith: „Wij moeten andere manieren zoeken om een progressieve alliantie te bereiken.”

Samenspannen tegen Brexit

Op het stationsplein oppert tiener Jarvis een samenwerkingsverband. „In alle kiesdistricten moet gekeken worden welke progressieve politicus de beste kans heeft om te winnen. Andere partijen moeten zich terugtrekken.” Terwijl Corbyn op landelijk niveau linkse samenwerking afkeurt, lijken lokale partijafdelingen het plan te zien zitten. In Surrey overweegt Labour niet mee te doen om de LibDems de kans te gunnen Jeremy Hunt, bondgenoot van May, te verslaan.

Open Britain, een Remain-actiegroep, heeft inmiddels een lijst opgesteld van twintig kiesdistricten waar een meerderheid van kiezers tijdens het Brexitreferendum stemden om te blijven, maar die in het Lagerhuis door een pro-Brexit Tory worden vertegenwoordigd. Daar moet campagne gevoerd worden om een anti-Brexit-politicus aan de winst te helpen.

Jarvis: „Zulke tactieken zijn de enige manier om de Tories te remmen.” Zijn klasgenoot Theo Long werpt tegen: „Maar wat is het resultaat? Dat de Tories niet 400 maar 360 zetels veroveren?” Jarvis: „Inderdaad. Meer zit er niet in.”

De analyse van de middelbare scholieren wordt gedeeld door Hogerhuislid Smith. „We gaan campagne voeren”, zegt ze. „In de peilingen liggen de Tories 20 procentpunt voor. Zo’n gat in anderhalve maand dichten is nooit eerder vertoond.”