Japan opent de jacht op banen

Met z’n duizenden solliciteren

Jonge Japanners zijn zelden werkloos. Ze beginnen dan ook al een jaar voor hun afstuderen met solliciteren. Ze schrijven tot wel 100 sollicitatiebrieven voor de selecties in april.

Foto Toru Hanai/Reuters

De 22-jarige Haruka staart in een koffiezaakje in Tokio vermoeid naar haar laptop. Op haar beeldscherm laat ze zien bij hoeveel bedrijven ze tot nu toe solliciteerde: drieëntwintig in totaal. „En dat is nog maar het begin”, vertelt Haruka. Ze studeert sociologie, maar het is de vraag of ze een baan zal vinden die op die studie aansluit. Liever spreidt ze haar kansen daarom: zojuist solliciteerde ze bij een van de grootste banken van Japan.

Vooralsnog lijkt Haruka zich bovendien meer te bekommeren om haar werkkleding, dan dat ze zich druk maakt over de inhoud van de komende gesprekken. Om te solliciteren moet je in Japan aan strikte kledingvoorschriften voldoen. Zo’n sollicitatie-outfit kost al gauw 400 euro – een nette handtas, hoge hakken, een zwart colbertje en een grijze jas. „Ook moest ik mijn haren zwart verven. Dat deed ik liever niet, maar wie een serieuze kans wil maken op een baan moet wel.”

Gemiddeld 46,9 sollicitaties

Haruka is een van de duizenden studenten die in april in nagenoeg identieke kledij kantoorpand na kantoorpand afgaan op zoek naar een baan. De wervingsprocedure die alle Japanse studenten in hun vierde en laatste studiejaar moeten doorstaan wordt ook wel shukatsu genoemd. Yuki Honda is als hoogleraar sociologie verbonden aan Tokyo University en deed onderzoek naar het fenomeen ‘shukatsu’. Zij legt uit dat Nippon Keidanren, een Japanse organisatie voor werkgevers en bedrijven, het hele wervingsproces in feite reguleert. De 1.340 bedrijven die zijn aangesloten bij Nippon Keidanren besluiten, in samenspraak met de Japanse overheid en universiteiten, wanneer de werving van start mag gaan.

Deze regeling kwam ooit tot stand met het idee dat bedrijven een even grote kans zouden moeten hebben om de grootste talenten te strikken. De precieze regels zijn door de jaren heen veranderd, maar de procedure ziet er volgens Honda inmiddels als volgt uit: „Studenten studeren in maart af en beginnen dan, idealiter, in april te werken bij een bedrijf. Precies één jaar voordat ze beginnen starten bedrijven met studenten werven.” Bedrijven die interviews afnemen voordat dit is toegestaan riskeren fikse boetes.

De gedachte achter shukatsu is dat studenten een lange aanlooptijd hebben om de keuze voor een bedrijf te maken. Shukatsu stamt uit de tijd waarin Japanners in de regel een contract voor onbepaalde duur tekenden: het zogeheten lifetime employment. Een weldoordachte keuze is dan wel zo prettig. Maar hoewel steeds meer Japanners inmiddels op enig moment van baan verwisselen, bleef het wervingssysteem intact.

Aan de start van de shukatsu melden studenten zich aan bij een wervingsbureau. „Dit soort bedrijven adviseren studenten doorgaans op zo veel mogelijk vacatures te solliciteren: zo’n vijftig tot honderd”, vertelt Honda. Uiteindelijk zal slechts een handvol bedrijven een aanbod doen. Het Japanse werving- en selectiebureau Disco Inc. publiceerde in 2016 een onderzoek waaruit bleek dat de gemiddelde Japanse student op maar liefst 46,9 vacatures solliciteert.

Het voordeel van zo’n systeem is volgens Honda de geruisloze doorstroming van studenten naar de arbeidsmarkt. Studenten die eind maart afstuderen hebben op deze manier immers een grote kans in april meteen aan de slag te kunnen. „De jeugdwerkloosheid is daarom laag in Japan”, legt Honda uit.

De belangrijkste keuze van je leven

Kotaro (22) is door de hoge kans op een contract wel blij met shukatsu: „Het liefst blijf ik de rest van mijn leven bij één werkgever – het biedt stabiliteit en de meeste kans om door te groeien. Shukatsu geeft je de mogelijkheid rustig uit te zoeken welk bedrijf je de beste kansen kan geven.” Het liefst gaat Kotaro werken voor een investeringsbank. Maar als dat niet lukt gaat hij met even veel plezier aan de slag in een andere sector. „Ik heb psychologie en sociologie gestudeerd, maar in Japan doet je specialisatie er niet toe. Het gaat puur om je persoonlijkheid en in hoeverre jouw profiel bij het bedrijf past.”

Volgens hoogleraar Honda leidt het langdurige sollicitatieproces daarentegen tot onnodig veel druk bij studenten. „In Japan wordt de eerste baan gezien als de belangrijkste keuze in je leven: ouders hameren nog altijd op dat levenslange contract. Binnen die filosofie is het natuurlijk belangrijk bij een goed bedrijf terecht te komen.”

Zo gaat Aki (23), vierdejaars student literatuurwetenschappen, volgend jaar het liefst aan de slag als stewardess. Tegelijkertijd beseft ze dat het onwaarschijnlijk is dat juist zij die baan krijgt aangeboden: voor 750 vacatures zijn maar liefst 15.000 sollicitanten. Binnen het systeem van shukatsu is het normaal op zoveel mogelijk functies bij verschillende bedrijven te solliciteren. Aki: „Ik ken veel mensen die bij Japan Airlines solliciteren omdat ze nog niet aan hun maximale aantal sollicitaties zitten. Ondanks mijn motivatie is de kans groot dat iemand anders uiteindelijk wordt aangenomen, die eigenlijk veel liever ergens anders zou gaan werken.” Ze noemt het huidige wervingssysteem daarom oneerlijk: „Zonder shukatsu zou je enkel de gemotiveerde studenten overhouden, waardoor je juist wordt gedwongen beter na te denken over wat je zou willen doen na je afstuderen.”

Hoogleraar Honda ziet de nadelige consequenties van het willekeurige solliciteren onder studenten terug in de cijfers: „Ruim 30 procent van de werknemers stopt al binnen drie jaar met werken bij het eerste bedrijf waar zij terechtkomen na hun studie.” Dat aantal baseert zij op een onderzoek van het Japanse Ministerie van Gezondheid, Werk en Welzijn uit 2016 naar werkgelegenheid.

Als ze vervolgens gemakkelijk een andere baan zouden kunnen vinden, zou dit natuurlijk geen probleem zijn, legt Honda uit. Maar in werkelijkheid gaan deze mensen vaak in deeltijd werken, of hebben ze bijbaantjes. „De cijfers wijzen uit dat het bijna onmogelijk is om vanuit deze positie opnieuw een vast contract te krijgen bij een groot Japans bedrijf. Die werven namelijk enkel onder vierdejaarsstudenten.”