Het geduld van de ‘Generatie emigratie’ in Servië is op

Dinsdagavond staan grote demonstraties gepland in Belgrado. Tegen ‘de dictatuur’ en de corruptie, tegen het gebrek aan perspectief.

Bewoners en studenten marcheren tijdens een portest tegen de verkiezing van Aleksander Vucic in Belgrado, op 18 april. Foto Oliver Bunic/AFP

Het is zes uur: in Belgrado gaan de spandoeken „tegen de dictatuur” de hoogte in. De zege van premier Aleksandar Vucic in de Servische presidentsverkiezingen van 2 april bracht de afgelopen maand duizenden Serviërs de straat op: avond na avond, in de hoofdstad en de provincie. Zij protesteren tegen een politieke elite die ze betichten van corruptie, autocratische neigingen en falend sociaal beleid.

Vucic, een voormalig ultranationalist die zichzelf als hervormer opwerpt, haalde 55 procent van de stemmen na een campagne waarin hij vrede, stabiliteit en nieuwe investeringen beloofde. Maar volgens de demonstranten, in hoofdzaak studenten, heeft hij zijn almacht grotendeels te danken aan de alomtegenwoordige propaganda van regeringsgezinde media. Torenhoge jeugdwerkloosheid – volgens officiële cijfers 44,2 procent — en falende overheidsdiensten zoals de gezondheidszorg maken hun frustratie over ‘het systeem’ compleet.

Protesten op 18 april. Foto Oliver Bunic/AFP

Terugkeer van burgerverzet

Het studentenprotest is een opvallende terugkeer van burgerverzet dat zeldzaam was geworden sinds de protesten van de negentiger jaren tegen oorlogspresident en autocraat Slobodan Milosevic. Bovendien sluiten de Servische studenten zich met hun acties aan bij leeftijdsgenoten in buurlanden als Hongarije en Roemenië. Ook daar demonstreren jongeren tegen regeringen die wel verkozen zijn, maar die zij zien als autocratisch of corrupt.

Opgeleide twintigers willen leven in een functionerende welvaarts- en rechtsstaat, blijkt uit gesprekken die NRC hield met de demonstranten. Indien de nationale elites dat niet voor elkaar krijgen, dreigen velen zich aan te sluiten bij de reeds bestaande brain drain richting West-Europa.

‘Generatie emigratie’ heeft geen geduld meer en kent de weg naar de uitgang. Maar maakt hun protest ook indruk in eigen land?

Protesten op 5 april. Foto Djordje Kojadinovic/Reuters

Intimidatie

Regeringsgezinde media zetten de demonstranten weg als oppositieleden of activisten betaald door sinistere buitenlandse invloeden. Aleksandar Martinovic, leider van de parlementaire fractie van Vucic’ Servische Progressieve Partij (SNS), noemde op een persconferentie een reeks demonstranten bij naam, met hun geprinte foto’s in de hand. Demonstranten herkennen daarin een klassieke intimidatiepoging: doodsbedreigingen en fysiek geweld zijn een risico dat zowel activisten als kritische journalisten voor lief nemen in Servië.

Op dinsdagavond 25 april versmelt het protest met demonstraties rond de verjaardag van het ‘Savamala’-incident. Een jaar geleden haalden tientallen gemaskerde mannen met baseball-knuppels en graafmachines in het midden van de nacht gebouwen neer in de Savamala-buurt van Belgrado. Het stadsbestuur wilde de terreinen waarop ze stonden, tegen de zin van de bewoners, vrijmaken voor een luxe vastgoedproject. Na grootschalige protesten gaf premier Vucic toe dat „de hoogste stedelijke functionarissen” betrokken waren bij de actie.

Op de nieuwste protesten reageert Vucic laconiek. „Er zullen altijd mensen zijn die niet tevreden zijn met het verkiezingsresultaat,” verklaarde hij. „Niemand greep in, we stonden hen toe te protesteren.” Hij stelt ondertussen nieuwe parlementsverkiezingen in het vooruitzicht, naar eigen zeggen om politieke stabiliteit te garanderen. Het zou de derde vervroegde stembusgang zijn in drie jaar tijd.

„Vucic is sowieso de meest populaire politicus in Servië,” weet ook demonstrant Filip Otovic Visnjic. Studentenprotesten die zich organiseren via Facebook en bewust leiderloos blijven, zullen daar niet zomaar een eind aan maken. „Maar nu weten we dat we ons kunnen organiseren. Dat is beter dan wat we voordien hadden: helemaal niets.”

Protesten op 4 april. Foto Andrej Isakovic/AFP