Consequent pleitbezorger van de civil society

Benjamin Barber (1939-2017) Politicoloog

De Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber waarschuwde voor de gevaren van kapitalisme en fundamentalisme.

De maandag op 77-jarige leeftijd overleden Benjamin R. Barber was een van de invloedrijkste progressieve denkers van de afgelopen decennia. Hij maakte naam als intellectueel die onophoudelijk en consequent pleitte voor de bindende krachten in de samenleving: maatschappelijke problemen lieten zich het best op kleine schaal oplossen.

Barber verwierf de grootste bekendheid met Jihad vs. McWorld uit 1995, waarin hij betoogde hoe de westerse maatschappij, en dan vooral die in de Verenigde Staten, bedreigd werd door twee tegengestelde krachten: aan de ene kant staat de alles gelijkschakelende dynamiek van het wereldkapitalisme (McWorld). Daartegenover bevindt zich de nationalistische en fundamentalistische agressie die de wereld juist in kleine stukjes uiteen wil laten vallen. Die laatste vatte hij samen onder de noemer jihad – al bedoelde hij er niet alleen islamitisch fundamentalisme mee. De oplossing voor die tegenstelling, die ruim twintig jaar later nog weinig aan actualiteit heeft ingeboet, heeft Barber altijd op kleine schaal gezocht, in de versterking van de civil society. Scholen waren essentieel in dat proces.

Barber, geboren op 2 augustus 1939 in New York, streed vooral tegen de opvatting dat kapitalisme „de manier is om al onze sociale problemen op te lossen”, zei hij in 1995 tegen NRC. In de jaren negentig was hij adviseur van de Amerikaanse president Bill Clinton. Na de aanslagen van 11 september 2001 rees de ster van de auteur van Jihad vs. McWorld snel. In academische kringen had de docent van Rutgers University (New Jersey) al in 1984 zijn reputatie gevestigd met de publicatie van Strong Democracy: Participatory Politics for a New Age. In dat boek zette Barber uiteen hoe volgens hem radicaal individualisme uiteindelijk de democratie verzwakte.

Lokale democratie

Strong Democracy bevatte al een pleidooi voor lokale democratie. Dat is ook te vinden in het hart van Barbers laatste grote publicatie, If Mayors Ruled the World. Daarin betoogde hij dat stadsbesturen, vooral burgemeesters, veel beter dan landelijke regeringen in staat zijn grensoverschrijdende problemen aan te pakken. Ze zijn pragmatischer en staan dichter bij de burgers.

Barber beperkte zich niet tot analyse. Hij was betrokken bij de oprichting van het Wereldparlement van Burgemeesters. Dat kwam vorig jaar voor het eerst bijeen in Den Haag, onder leiding van de toenmalige burgemeester Jozias van Aartsen.

Vier maanden geleden kreeg Barber te horen dat hij aan kanker leed, aldus The Nation. Voor dat blad schreef hij zijn laatste artikel, aan de vooravond van de inauguratie van Donald Trump. De boodschap was helder en geheel in lijn met Barbers denken van de afgelopen veertig jaar. De titel: ‘In the Age of Donald Trump, the Resistance Will Be Localized. How cities can counter the power of President Trump’.