In Rusland zijn jehova’s nu illegaal

Religieverbod

Met een verbod van het Russische Hooggerechtshof op Jehovah’s Getuigen staat de toekomst van de organisatie op het spel.

Een bijeenkomst van Jehova’s getuigen in een van hun religieuze centra in het noorden van Moskou, afgelopen zondag. Foto's Konstantin Salomatin

‘We weten allemaal wat Paulus heeft geschreven”, zegt de voorganger. Geconcentreerd turen de gelovigen op de schermpjes van hun smartphone. Paulus’ tweede brief aan Timoteüs, hoofdstuk 3, vers 12: Allen die vroom en in eenheid met Christus willen leven, zullen worden vervolgd.

De voorganger hoeft niet uit te leggen wat dit vers betekent. Voor Russische Jehova’s getuigen is de brief van apostel Paulus niet zomaar een stichtelijke tekst uit de eerste eeuw na Christus – het is dagelijkse realiteit.

Vorige week verbood het Russische Hooggerechtshof de activiteiten van Jehovah’s Getuigen. Het Hof gaf daarmee gehoor aan een verzoek van het Russische ministerie van Justitie. Volgens de Russische staat vormen de jehova’s een bedreiging voor de „burgerrechten en de openbare orde en veiligheid”. In zijn beslissing noemde het Hooggerechtshof Jehovah’s Getuigen een „extremistische organisatie”. Het hoofdkwartier en 395 lokale afdelingen zullen worden gesloten, alle bezittingen worden in beslag genomen.

Luttele uren nadat het Hof in Moskou vonnis had gewezen, gingen er stenen door de ruiten van een gebouw van de jehova’s in Sint-Petersburg, zo vertelt Jevgeni Kandaoerov. „De politie werd gebeld, maar die kwam niet opdagen. Dat is een verontrustend signaal.”

Gevangenisstraffen

Kandaoerov is ouderling, maar hij wil liever niet spreken van een officiële functie – dat kan problemen opleveren. „Liever zeg ik: ik ben Jevgeni en ik vertegenwoordig mijn gemeenschap.”

Ook in de concentratiekampen van de nazi’s kwamen de jehova’s bij elkaar.

Kandaoerov is door schade en schande wijs geworden – hij is al twee keer onderwerp geweest van een strafrechtelijk onderzoek, al kwam het niet tot een veroordeling. „De officier van justitie kon geen artikel vinden in de wet om me te vervolgen.”

Volgens de ouderling proberen de autoriteiten steeds vaker jehova’s voor de rechter te slepen. In de zuidelijke stad Taganrog werden enkele gelovigen veroordeeld tot voorwaardelijke gevangenisstraffen. „Sommigen van ons zijn daarom geëmigreerd naar Europa”, zegt Kandaoerov zachtjes.

Jehovah’s Getuigen is een christelijke beweging die wereldwijd ruim 8 miljoen leden telt. In Rusland telt de organisatie 175.000 leden. Jehova’s getuigen zijn pacifisten en weigeren daarom dienst te nemen in het leger. Om die redenen werden ze in verschillende landen vervolgd. In 1951 liet Stalin 9.000 jehova’s naar Siberië deporteren omdat hun leer in strijd zou zijn met de Sovjet-ideologie. In 1996 werden de Russische jehova’s erkend als slachtoffers van het Stalinisme. Dat verhinderde de Russische overheid niet om ze het leven zuur te maken. De beweegredenen daarvoor zijn niet helemaal duidelijk. Mogelijk zien de autoriteiten de bloeiende beweging als een concurrent van de Russisch-Orthodoxe Kerk.

In de Russische grondwet is de vrijheid van godsdienst vastgelegd. Maar Rusland kent ook een wet die ‘extremistische’ uitingen verbiedt. Die wet is zo ruim geformuleerd dat niet alleen een oproep tot geweld kan worden vervolgd, maar ook het zaaien van ‘religieuze tweedracht’. Op de zwarte lijst van verboden ‘extremistische’ literatuur staan tientallen werken die zijn uitgegeven door Jehovah’s Getuigen. „Om u een idee te geven”, zegt ouderling Joeri Temirboelatov, „op de lijst staat ook een geïllustreerde Kinderbijbel.”

Wij zullen met al onze krachten proberen onze dagelijkse routine te handhaven: de bijbel lezen, bidden, prediken.

Het verbod op extremistische literatuur is de afgelopen jaren gebruikt om verschillende lokale afdelingen te sluiten. Medewerkers van de politie en de geheime dienst FSB vielen religieuze centra binnen en ontdekten daar verboden geschriften. Volgens ouderling Jevgeni Kandaoerov werd die literatuur neergelegd door de autoriteiten zelf. „We hebben videomateriaal waarop te zien is hoe een agent een boekje onder zijn kogelvrije vest vandaan haalt.”

Nu heeft de Russische overheid zich op de centrale organisatie gericht, met de uitspraak van het Hooggerechtshof, vorige week, als sluitstuk. Advocaten van Jehovah’s Getuigen hebben aangekondigd in beroep te gaan bij het Europese Hof in Straatsburg. Ondertussen zullen de Russische autoriteiten doorgaan met het sluiten van religieuze gebouwen, en, waarschijnlijk, het vervolgen van individuele jehova’s. „We weten niet wat de volgende stap zal zijn”, zegt Jevgeni Kandaoerov. „Wij zullen met al onze krachten proberen onze dagelijkse routine te handhaven: de bijbel lezen, bidden, prediken. We zullen doorgaan met onze christelijke ontmoetingen. Ook in de concentratiekampen van de nazi’s kwamen de jehova’s bij elkaar.”

Ksenia Zorjan (50) heeft even moeten nadenken over de vraag hoe oud ze is – Jehovah’s getuigen vieren geen verjaardagen.

Zorjan heeft aandachtig geluisterd naar de voordracht en ijverig meegedaan met de bijbelbespreking. Na afloop van de ‘ontmoeting’ (jehova’s vermijden het woord ‘kerkdienst’) vertelt ze over de zorgen van de gelovigen. „Het is moeilijk als je niets onwettigs doet, maar toch in staat van beschuldiging kunt worden gesteld.”

Zendingswerk

Zorjan laat een foto zien op haar iPad: haar oude moeder in een ziekenhuisbed. Een actieve jehova, vertelt Zorjan, hoewel ze beide benen miste en in een rolstoel zat. Zelf is Zorjan evenmin van plan te stoppen met prediken. Niet iedereen reageert vriendelijk als ze bij de mensen aanbelt. „Mensen reageren soms agressief. Maar ons werk is door al het nieuws over ons ook gemakkelijker geworden: mensen zijn nieuwsgierig.” Ze pakt haar iPad er nog eens bij: Matteüs 28, vers 19: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen.

En wat als ze nu wordt opgepakt? Dat is niet nieuw, zegt Zorjan. „In de handelingen der apostelen is het tot in detail beschreven. Het Sanhedrin, het hooggerechtshof van die tijd, verbood hen te spreken in naam van Jezus. De apostelen zeiden: oordeelt u zelf wie u gehoorzaamt: de mensen of God. Ik wil God gehoorzamen.”