De verplegers ontsnapten nog net op tijd

Zorg Spellen om vaardigheid en gedrag te trainen rukken op in de zorg. Met zijn escape room won het Spaarne Gasthuis een innovatieprijs.

Medewerkers van het Spaarne Gasthuis trainen in de escape room. Foto’s Niels Blekemolen

Niets is er bekend over de oude man op de eerste hulp. Geen diagnose, geen naam. Dossierkasten zitten op slot, en de tijd dringt. Hoe pak je deze situatie aan?

Vijf medewerkers van het Spaarne Gasthuis in Hoofddorp proberen deze middag te ontsnappen uit de escape room van het ziekenhuis. Het thema is veiligheid van patiënten en personeel. Ze moeten de juiste handelingen verrichten om binnen een half uur met de juiste code de kamer te kunnen verlaten. Dat vraagt samenwerken, zoeken en puzzelen.

De zorg maakt steeds meer gebruik van speelse vormen van scholing. Deze escape room is bedoeld om het geheugen op te frissen, zegt bedenker Cuun de Jong, onderwijscoördinator veiligheidstrainingen bij het Spaarne Gasthuis. „De training dwingt na te denken over je dagelijkse bezigheden, maar op een andere manier dan je gewend bent.”

De medewerkers beginnen aarzelend. De patiënt – een paspop – praat niet terug, het meegekomen familielid – een van de makers van de escape room – helpt ook niet erg. De medewerkers twijfelen. Wat te doen met het gele goedje op de lamp? Hoe is het medische dossier van de patiënt te achterhalen? En waar zijn de sleutels voor kasten en kistjes gebleven?

De patiënt, een paspop, praat niet terug, het ‘familielid’ helpt ook niet erg

De training voert langs reanimatie, het ontruimingsplan en gevaarlijke stoffen. Maar ook voor privacy en beleefdheid zijn punten te winnen. De Jong: „Het laat zien wat we voor veiligheid doen, en dat iedereen in het ziekenhuis daar verantwoordelijk voor is.”

Het duurt even, maar dan zitten de medewerkers op het goede spoor. Drie lossen de raadsels op, terwijl de andere twee zoeken naar meer aanwijzingen en zich bekommeren om de patiënt en het familielid. Met minder dan een minuut over weten ze zichzelf te bevrijden.

Het Spaarne Gasthuis streeft ernaar dat elke werknemer een keer de escape room beleeft. Van arts tot schoonmaker en van receptioniste tot de raad van bestuur. Het project won in maart een prijs voor medische innovaties. Andere zorgaanbieders hebben al belangstelling getoond.

Naast de paspop op de bank zit Cuun de Jong.

Werkvloer is de beste scholing

Speelse scholing is in trek, weet Fedde Scheele, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Medisch Onderwijs (NVMO). „Een vondst als een escape room is een handig middel om een abstract thema als patiëntveiligheid onder de aandacht te krijgen van medewerkers. Werknemers kunnen daar op de werkvloer baat bij hebben.”

Er zijn meer voorbeelden Zo heb je serious games, waarbij bijvoorbeeld artsen in opleiding digitaal hun vaardigheden kunnen oefenen. Of werknemers uit de ouderenzorg kunnen hun kennis over kwetsbare ouderen en pijn verbeteren met serious soaps; verhaallijnen van een interactief spel dat vorig jaar is ontwikkeld door onder meer het AMC in Amsterdam en de Hogeschool Utrecht.

Veel verpleeghuizen wilden vorig jaar meedoen aan de Participatiekliniek, waar personeel uit de ouderenzorg aan den lijve kon ondervinden hoe het is om oud te zijn. Dat gebeurde in een voormalig verpleeghuis, onder begeleiding van acteurs. Deelnemers kregen speciale brillen, hoofdtelefoons en gewichten aan armen en benen om zo beperkingen na te bootsen. Initiatiefnemer V&VN, beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden, hoopte dat de training zou aanzetten tot tot nadenken over hoe ouderenzorg eruit moet zien.

Toch kan geen enkele scholing de werkvloer vervangen, zegt NVMO-voorzitter Scheele, die ook gynaecoloog is.

„Dagelijkse routine is de beste leerschool, de werkvloer moet voorbeeldig zijn. Veel onderwijs draait om kennis en vaardigheden. Wat we nog meer zouden kunnen doen is bezig zijn met de cultuur en de boodschappen die we onbewust naar elkaar en naar de patiënt uitdragen. Onder meer spelvormen kunnen daarbij helpen.”

Aanpassen routines

Scheele noemt het voorbeeld van een vaste training op de afdeling gynaecologie van het OLVG in Amsterdam. Elke week werken medewerkers voor de ogen van hun collega’s aan een casus met een acteur. Daarbij wordt onder meer gelet op samenwerking, techniek en omgang. „We hebben meegemaakt dat een vader vroeg: ‘Trainen jullie dit of zo?’ Dan weet je dat het effect heeft.”

Voor het aanpassen van dagelijkse routines is tijd nodig, stelt Scheele. „Dan ben je er niet met een paar trainingen. We zijn bijvoorbeeld bezig met een nieuwe manier van dagelijkse overdracht op mijn afdeling. Een andere volgorde, meer collega’s en andere informatie dan voorheen. Het is ongelofelijk moeilijk om dat in te slijten. Daar reken ik zo twee jaar voor.”

Ook het Spaarne Gasthuis is voorstander van leren op de werkvloer en heeft onder meer een digitale trainingstafel die onverwachts op afdelingen kan worden ingezet. Onderwijscoördinator De Jong: „Dit is dynamischer dan onderwijs in de klasjes. We merken dat omschakelen van een andere bezigheid naar training vrij snel gaat. Mensen in de zorg zijn over het algemeen reflectief ingesteld.”

Ook loont het dat de groepen in de escape room zijn samengesteld uit werknemers met heel verschillende functies. De Jong: „Zo leren ze van elkaar. Ook het acute karakter van de escape room is een pre. Je hebt weinig tijd, dus je moet meteen met elkaar in actie komen. We hopen dat het effect is dat mensen blijven nadenken over de vraag wat goede zorg is.”