Brussel weet het al: Frankrijk blijft bij de Europese familie

Verkiezingen Frankrijk In Berlijn en Brussel wordt opgelucht gereageerd nu Frankrijk kans maakt EU-gezind te blijven. Macron laat zien dat je met een pro-Europese campagne kunt winnen.

Macron en Le Pen. Foto's: REUTERS / Beeldbewerking: NRC

Brussel en Berlijn ademen weer, nu het ernaar uitziet dat Frankrijk blijft meedoen in de Europese familie. Een supercrisis rondom de EU, eentje die ‘Brexit’ zou hebben doen verbleken, is voorlopig afgewend.

De opluchting was zondagnacht zó groot dat Commissievoorzitter Juncker en andere EU-prominenten braken met de Brusselse gewoonte om terughoudend te reageren op lopende verkiezingen en Emmanuel Macron feliciteerden, al moet hij het nog wel waar maken over twee weken. Federica Mogherini, chef van de EU-diplomatie, was geroerd door de Franse én Europese vlaggen waarmee het Macron-kamp feestvierde. „Dit is de hoop en de toekomst van onze generatie”, twitterde ze.

Twitter avatar FedericaMog Federica Mogherini Voir les drapeaux de la #France et de l’#UE saluer le résultat de @emmanuelmacron, c’est l’espoir et le futur de notre génération

De EU kroop zondagnacht door het oog van de naald. Hoewel Macron altijd favoriet was, waren de peilingen niet eenduidig. Vooral Duitsland maakte zich zorgen. Geen land heeft zijn lot zo volledig verbonden aan de EU. Een eindstrijd tussen de nationaal-populistische Le Pen en de radicaal-linkse Mélenchon was een nachtmerrie voor Berlijn: twee kandidaten die sterk botsen, maar eensgezind zijn in hun afwijzing van de EU, en van Duitsland in het bijzonder.

Na de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland een nieuw begin kunnen maken, ingebed in de Europese Unie. Democratie staat voor Duitsland gelijk aan Europa. Het was een regelrechte bedreiging voor de fundamenten van het moderne Duitsland, zegt Claire Demesmay van de Duitse denktank DGAP. „Alles waar de Bondsrepubliek sinds de jaren vijftig voor staat, stond op het spel.”

De EU gaat momenteel al door een dal, met een vluchtelingencrisis en een economie die maar mondjesmaat aantrekt. Daar kwam vorig jaar nog de Brexit bij. Een grote tegenslag, maar, hoe dramatisch ook, nog te verteren: de Britten stonden altijd al met één been buiten de EU.

Frankrijk is een ander verhaal, alleen al omdat het geografisch middenin de EU ligt. Het is een van de oprichters van de EU, vormt er samen met Duitsland de motor van. Die haperde door het Franse onvermogen om de eigen economie gezond te houden en de crisis van een complete politieke generatie. Maar een radicale, anti-Europese, anti-Duitse koers in Parijs zou desastreus zijn.

„De buurlanden zijn geen vijanden meer, maar vrienden, partners”, zegt Claire Demesmay. „De confronterende houding tegenover Duitsland van Le Pen en Mélenchon botst hard met de politieke cultuur in Duitsland.” En het gaat om meer dan Europa: de hele verankering in het Westen zou met Le Pen en Mélenchon bedreigd worden, meent Demesmay.

Duitse politici konden dan ook hun opluchting zondagavond niet verbergen. Minister van Buitenlandse Zaken Gabriel noemde Macron „de enige echt pro-Europese kandidaat” en beloofde er „alles aan te zullen doen om hem te ondersteunen”. De woordvoerder van kanselier Merkel prees Macron om zijn pro-Europese koers.

Bij alle opluchting is er het besef dat Macron nog niet gewonnen heeft. En áls hij wint, heeft hij nog geen parlementaire meerderheid. En komt die er, dan is de anti-Europese stemming nog niet weg.

Tegelijk tekent zich een gunstig scenario af. Na recente, voor de EU gunstige verkiezingsoverwinningen in Nederland en Oostenrijk volgt nu Frankrijk. Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) meent zelfs dat het meest virulente populisme nu wel is gekeerd. „Een progressieve, Europese lente breekt definitief door.”

Bovendien toont Macron aan dat je wel degelijk ver kunt komen met een bevlogen EU-verhaal. Hij is meer dan een beetje pro-Europees. In zijn speech zondag figureerde de EU-prominent als positieve kracht. Ook dat is nieuw: de meeste Europese leiders spreken doorgaans over de EU als een moetje.