Commentaar

Frankrijk heeft meer nodig dan alleen een nieuwe president

Het is nog te vroeg om opgelucht adem te halen. Maar volgens de voorlopige resultaten van de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen, zondagavond, maakt de sociaal-liberaal Emmanuel Macron de meeste kans om over twee weken de volgende president van Frankrijk te worden. Dat zou een overwinning zijn van het open, toekomstgerichte en op Europa gerichte deel van de Franse samenleving. Een overwinning op hen die kozen voor de meer gesloten, nationalistische en anti-Europese koers van de nationaal-rechtse Marine Le Pen, die eveneens door lijkt te zijn naar de tweede ronde. Maar dat is al bijna geen verrassing meer, ofschoon de presidentiële race met vier potentiële kanshebbers niet eerder zo ongewis was als deze keer. Echter, de conservatieve kasteelheer François Fillon en de links-populistische Jean-Luc Mélenchon schoten eenvoudig tekort op de dag dat het er echt om ging.

Het verhaal van Le Pen – met die typisch Franse cocktail van gaullisme, xenofobie en even nostalgische als irreële economische vergezichten – heeft voor een fors deel van de Franse kiezers een kennelijk onweerstaanbare aantrekkingskracht. En ofschoon veel analyses ervan uitgaan dat Le Pen minder kansen heeft dan Macron om de tweede ronde te winnen, moet niet te vroeg worden gejuicht. In deze electoraal instabiele tijden is geen enkele uitslag zeker voordat de stemmen definitief zijn geteld. Zie de Amerikaanse presidentsverkiezingen, toen velen in de verkiezingsnacht dachten dat de Democratische kandidaat Hillary Clinton de overwinning niet kon ontgaan, totdat bleek dat Donald Trump de echte winnaar was.

Pessimisten vrezen, na Trump en de Brexit, een overwinning van Le Pen. Zij zou vervolgens per referendum aansturen op een uittreding van Frankrijk uit de Europese Unie. En dat zou de facto het einde betekenen van de al zo door de Brexit beschadigde statenbond. Met alle negatieve economische en geopolitieke gevolgen van dien. Maar die redenering berust vooralsnog meer op een vorm van magisch denken dan op een rationele analyse. Zelfs al verslaat Le Pen op onvoorziene wijze haar tegenstander over twee weken, dan moet zij nog een meerderheid van de Fransen achter de zogeheten Frexit krijgen. De Fransen stemden twaalf jaar geleden, net als Nederland, tegen verandering van het Europees Verdrag, maar of zich dat herhaalt bij de veel ingrijpendere uittrede uit de Unie is de vraag.

Daarbij blijft het van belang de dingen niet te overdrijven. Dat geldt voor de bijna fatalistische neiging om de destabiliserende krachten van extreem-rechtse en anti-Europese bewegingen uit te vergroten en daarmee in de kaart te spelen. Immers, in Nederland staat Wilders, die de grootste zou worden, na verkiezingen gewoon weer buitenspel. In Duitsland, dat niet lang geleden sidderde voor de opmars van de AfD, is die partij bezig haar eigen kinderen op te eten. In het Verenigd Koninkrijk ziet premier Theresa May zich door alle tegenkrachten genoodzaakt te gokken op vervroegde verkiezingen. En in de Verenigde Staten komt zelfs Trump erachter dat ook de president in de echte wereld aan regels is gebonden.

Met die kanttekening blijft voor Frankrijk en voor de Europese Unie een overwinning van Macron de beste uitkomst. Waarbij overigens niemand de illusie moet koesteren dat zijn verkiezing een panacee is voor de grote economische en sociale problemen waarmee Frankrijk kampt. De sanering moet nog beginnen.