Profiel

Winst Macron voorbode voor veranderend politiek landschap

De winst van de partijloze Emmanuel Macron is de voorbode van een ingrijpende reorganisatie van het Franse politieke landschap.

Een officiële steunbetuiging mocht het niet heten, maar het telefoontje van Barack Obama afgelopen week naar Emmanuel Macron was veelzeggend. De Amerikaanse ex-president wilde van Macron zelf „horen over zijn campagne en de belangrijke Franse verkiezingen”, zei een woordvoerder. Macron zette zijn telefoon op de speaker en liet een filmpje van het gesprek maken voor zijn Facebook-account.

Al vaker is de opkomst van Macron vergeleken met die van Obama. Beiden waren kort voor hun presidentskandidatuur nauwelijks bij het grote publiek bekend en schoten in de populariteitspolls omhoog met een voor kiezers altijd aantrekkelijke belofte van „verandering”.

Bij iedere campagnebijeenkomst van de jonge Macron (39) stonden duizenden mensen in de rij om deze „ovni politique”, zoals de Franse pers schreef, een politieke ufo, te aanschouwen. Hij slaagde erin mensen naar politieke evenementen te lokken die zich nooit eerder voor politiek geïnteresseerd hadden. Zijn campagne straalde positivisme uit: optimisme over de toekomst van een open Frankrijk dat met beide benen in Europa en de geglobaliseerde wereld staat.

Maar anders dan Obama had Macron nooit eerder campagne gevoerd. Terwijl alle andere belangrijke kandidaten bij de Franse presidentsverkiezingen al lid van een gemeenteraad, een regioraad, de Assemblée Nationale of het Europees Parlement zijn geweest, heeft Macron nog nooit een verkozen rol gehad.

Lees ook het laatste nieuws: Macron ook bovenaan in definitieve uitslag

Populairste minister

Hij was in zijn werkzame leven universitair assistent van de filosoof Paul Ricœur, hij werkte als haut fonctionnaire bij de financiële inspectie van de Franse overheid en hij was bijna drie jaar zakenbankier bij Rothschild. President François Hollande haalde hem in 2012 naar het Élysée als economisch adviseur en plaatsvervangend secretaris-generaal. Na de zoveelste regeringscrisis over Hollandes economische beleid, dat voor een deel van de Parti Socialiste te liberaal was, benoemde de president zijn oogappel als minister van Economie. Met ogenschijnlijk onbevangen uitspraken over de noodzaak van politieke en institutionele hervormingen was hij binnen de kortste keren de populairste minister bij zowel kiezers van links als van rechts.

Dat het Macron met dat cv is gelukt de tweede kiesronde van de presidentsverkiezingen te halen, tart alle ongeschreven wetten van de Franse politiek. Volgens de peilingen is hij nu de grootste kanshebber om komende maand het presidentschap van Hollande over te nemen. Juist het feit dat hij niet al zijn hele leven politicus is en dat hij uit het gilde van topambtenaren stapte om, als zijn gooi naar het presidentschap mislukt, weer in het bedrijfsleven aan de slag te gaan, verklaart een deel van het succes.

Macron is ooit korte tijd lid geweest van de PS, maar al tijdens zijn ministerschap filosofeerde hij over het eind van de traditionele machtsblokken. Hij zei „links noch rechts” te zijn, maar alle „progressieven” te willen verenigen. Hij keerde zich tegen het „systeem”, wat op het eerste gezicht populistisch is. Maar zijn toespraken waren dat bepaald niet. In soms urenlange verhalen probeerde hij over te brengen dat makkelijke oplossingen in het complexe huidige tijdsgewricht niet bestaan. Na zo’n campagne-evenement van Macrons ‘burgerbeweging’ En Marche! kon haast niemand zich een oneliner herinneren, maar kiezers gingen altijd met een goed gevoel naar huis.

Risico

Zijn populariteit leek de laatste maanden ook een risico te worden. Nadat Hollande zich niet opnieuw had gekandideerd voor het presidentschap en nadat de PS de op de uiterste linkerflank opererende Hamon had genomineerd, sloot een deel van pragmatisch centrum-links zich bij hem aan. Ook veel mensen rond de verliezer van de rechtse voorverkiezing, de gematigde Alain Juppé, bewogen de laatste weken richting Macron: François Fillon was voor hen niet alleen besmet door affaires, maar ook domweg te conservatief.

Met vroege steunbetuigingen van de voormalige groene politicus Daniel Cohn-Bendit en de eigenzinnige PS-burgemeester Gérard Collomb van Lyon was hij nog blij. Ook de steun van de charismatische centrumpoliticus François Bayrou kon hij gebruiken. Maar toen steeds meer ministers uit de regeringen van Hollande kenbaar maakten naar een stem voor Macron te neigen, dreigde het „systeem” waarvan hij zich distantieerde hem alsnog op te slokken. Ex-politicus Dominique Strauss-Kahn (van wie veel adviseurs nu voor Macron werken) ontvouwde ooit een theorie die Macron goed lijkt te kennen. De politiek, zei de IMF-baas, is als een pot cornichons, kleine augurkjes. Iedereen die in die pot valt, wordt na drie weken zelf een augurk. Macron is erin geslaagd tijdens de campagne geen augurk te worden.

Lees het nieuws over de verkiezingen in Frankrijk terug in ons liveblog.

Dat een politicus zonder partij doordringt tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen is de voorbode van een ingrijpende herschikking van het Franse politieke landschap. Maar de komende twee weken zal Macron de Fransen moeten uitleggen hoe hij denkt in het parlement een stabiele regeringsmeerderheid te krijgen.