Recensie

Schietles van mama in de tuin

Zap

‘Dwars door Amerika’ is de zoveelste reisserie over de VS. Maar Karine Claassen hoort dingen die ze tegen Eva Jinek nooit zouden zeggen. Ondertussen zoekt André Kuipers naar ET.

Karine Claassen in ‘Dwars door Amerika’ (VPRO)

Astronaut André Kuipers zat in zijn ruimteschip uit het raam te staren, toen hij plotseling een knipperlichtje zag. Zou het echt waar zijn? Zou het een UFO zijn? Kuipers verkeerde toch al in scifi-sferen: „Dan zag ik de aarde – ’s nachts vooral, met al die lampjes – en had ik het gevoel dat ik bij een andere planeet was aangekomen.”

Kuipers’ scifi-jongensdromen en de serieuze astronomie raken elkaar in het programma Kuipers zoekt contact (NPO 1). Hierin gaat de ruimtevaarder langs bij verschillende NASA-onderzoekers die speuren naar buitenaards leven. Het lijkt ontmoedigend werk. Astronoom Dan Werthimer zoekt al veertig jaar naar berichten van E.T., en heeft nog nooit wat gehoord. Maar hij en zijn collega’s blaken van optimisme. Binnen tien jaar hebben we contact.

Volgens Kuipers is dit geenszins wolkenfietserij. Er zijn 11 miljard planeten alleen al in de Melkweg, dus statistisch is de kans groot dat er ergens leven is. Maar waarom hebben ze ons nooit gebeld? vraagt Kuipers steeds weer. Werthimer oppert: „Misschien zijn wij een soort mieren voor hen. Ze bestuderen de mieren, maar ze zijn niet geïnteresseerd in communiceren met mieren.”

De astronomen koppelen aan hun zoektocht een groen-links idealisme: als we buitenaards leven vinden, zal dat de mensheid nederig stemmen, en zouden we goed voor elkaar en onze planeet gaan zorgen.

In Atlanta (Georgia) zijn ze nog niet zover. De arme stadsdelen lijden onder armoede en geweld. In de driedelige serie Dwars door Amerika (NPO 3) bezoekt VRT-verslaggever Karine Claassen de stad. Dat leidt tot bijzondere televisie.

Alwéér een reisserie over Amerika? is mijn eerste reactie. Vorig jaar hebben we er al vier gehad, die van Eva Jinek en Eelco Bosch van Rosenthal voorop. Maar na een kwartier blijkt dat Claassen toch weer iets nieuws biedt. Ze staat in de achtertuin van Nicky, een jonge zwarte vrouw in Atlanta, die haar tienjarige dochter schietles geeft. Geschokt staat Claassen erbij, met een kleinere dochter van Nicky op haar arm, in elkaar krimpend bij ieder pistoolschot.

De schietles is voor haar dochters veiligheid, legt Nicky uit. Ze heeft zelf veel familie en vrienden aan wapengeweld verloren. Ze laat het meisje ook nog een flink semi-automatisch AR-15-pistool uit de auto halen. Later gaat Claassen mee op stap. „We gaan samen uit. Niet op café, maar naar een schietclub.” Na één schot afvuren, moet de verslaggever huilend het pand verlaten. Nicky troost haar: ze wilde dat zij zo zorgeloos kon zijn als Claassen.

In de auto praat Nicky met andere zwarte vrouwen vol bitterheid over hun land. Ze verafschuwen de Pledge of Allegiance, de eed van trouw die scholieren afleggen. Ze voelen zich geen Amerikaan, ze zijn afstammelingen van slaven, tegen hun wil in dit land neergezet. Dan richt ze zich tot de Vlaamse: „In de slaventijd zou jij een huisnikker zijn geweest. Je bent mooi en licht; voor witte mannen ben jij gewoon een dier met een vagina.”

Tegen Eva Jinek zouden ze zoiets nooit zeggen. Dan zouden ze een mooi praatje houden over vaderlandsliefde. Vermoedelijk heeft de vertrouwelijkheid te maken met de kleur van Claassen –haar moeder komt uit Congo. Volgens schrijver James McBride zetten Afro-Amerikanen een vriendelijk masker op voor witte omstanders. Pas onder elkaar komt de bitterheid eruit. Dankzij Claassen luisterden wij mee.

Het knipperlichtje van André Kuipers was trouwens gewoon een satelliet.

Wilfred Takken verving deze weken Hans Beerekamp.