Commentaar

Fransen stemmen over hun eigen toekomst én over de onze

Heel Europa kijkt mee als zondagavond de eerste prognoses van de uitslag binnenkomen van de eerste ronde in de Franse presidentsverkiezingen. Verkiezingen in Frankrijk waren al lang niet meer zó spannend, de uitkomst al lang niet meer van zo’n groot belang voor de toekomst van de Europese Unie, en mogelijk zelfs voor de atlantische samenwerking.

Twee van de vier kanshebbers voor het presidentschap willen Frankrijk eventueel uit de EU, uit ‘Schengen’, uit de eurozone én uit de NAVO tillen. Dat zou neerkomen op de derde politieke aardverschuiving in korte tijd, na de Britse keuze voor Brexit en de Amerikaanse keuze voor Donald Trump. De Franse verkiezingen zouden wel eens een van de beslissende momenten van 2017 kunnen worden, het begin van een nieuwe politieke episode in Europa.

Het is een gespannen land dat naar de stembus gaat. Een land dat werd geteisterd door terroristische aanslagen met veel slachtoffers, een land waar al sinds november 2015 de noodtoestand van kracht is. Donderdagavond nog stierf een agent tijdens een aanslag op de Champs-Élysées, de boulevard der boulevards en het décor van de jaarlijkse militaire parade op nationale feestdag 14 juli.

Het is ook een door en door verdeeld land. Na jaren van felle debatten over migratie en integratie. Na jaren van lage economische groei en hoge werkloosheid. Na jaren van teleurstelling in een politieke kaste die keer op keer verwikkeld raakte in schandalen, een kliek die vasthield aan het pluche en weinig plaats liet voor nieuw talent.

Als de Franse kiezer zondag het stemhokje instapt, betreedt hij een politiek landschap dat in korte tijd radicaal is veranderd. Frankrijk koesterde altijd vele kleine partijen, maar in wezen kozen de Fransen veelal tussen een conservatieve kandidaat en een progressieve. Kandidaten die steunden op grote partijen met een lange staat van dienst. Nu domineren vier kandidaten de eindstrijd en wordt één traditionele grote partij, de Parti Socialiste van vertrekkend president François Hollande, al niet meer tot de kanshebbers gerekend.

De pro-Europese sociaal-liberaal Emmanuel Macron leunt op een gloednieuwe politieke beweging: En Marche! Hij wil de economie vergaand hervormen om Frankrijk weer langszij Duitsland te brengen. De nationaal-populistische Marine Le Pen komt uit voor het Front National, een gemoderniseerde versie van de extreem-rechtse club van haar vader. Zij wil een andere relatie met Europa, uit het NAVO-commando stappen en de Franse industrie beschermen door middel van protectionisme.

Als de Franse kiezer zondag het stemhokje instapt, betreedt hij een politiek landschap dat in korte tijd radicaal is veranderd

De uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon wordt gedragen door La France Insoumise, een linkse beweging die een jaar geleden met het oog op de verkiezingen werd opgericht. Hij wil de pensioenleeftijd verlagen, de werkweek inkorten tot 32 uur en privatiseringen terugdraaien. De conservatief François Fillon tot slot, is kandidaat voor de centrumrechtse Les Républicains. Hij wil de Franse overheid saneren en de pensioenleeftijd verhogen. Hij gooide hoge ogen, totdat hij beschuldigd werd van nepotisme.

Macron en Le Pen hebben in de peilingen, met 24 en 23 procent een lichte voorsprong op Fillon en Mélenchon, die beiden op 19 procent stonden. De kandidaten met de meeste stemmen op zondag gaan door naar de tweede, beslissende, ronde op 7 mei. De cijfers moeten overigens met argwaan bekeken worden: de helft van de Franse volwassenen had nog geen keuze gemaakt of zei niet te gaan stemmen. Het kan kortom nog veel kanten op.

Eén ding staat wel vast. De Fransen hebben echte keuzes. Ze kunnen kiezen voor linkse romantiek met Mélenchon, maar die luxe permitteren ze zich doorgaans alleen in de eerste ronde van de verkiezingen. Ze kunnen kiezen voor Fillon, de oud-premier met conservatieve sociale opvattingen en een zeer liberaal economisch program. Aan hem kleeft de odeur van de oude kaste, maar hij heeft wel ervaring.

De twee koplopers staan voor volstrekt andere werelden. Het regressief nationalisme van Le Pen, een Trumpiaans France First, aan de ene kant. Een optimistisch, modern, geïntegreerd en open Frankrijk onder aanvoering van de jeugdig ogende voormalig bankier Macron aan de andere kant.