Waarom sommige jongeren nog altijd vinyl luisteren

Waarom vallen jongeren voor het stokoude vinyl? Vanwege het ritueel. En: „Het klinkt mooier en het is leuker om aan te zetten.”

Bob Leistra (19) uit Rotterdam heeft zeker 250 platen. Foto Peter de Krom

Het is een vrolijk seizoen voor de muziekindustrie. Deze zaterdag is het jaarlijkse feestje voor de platenzaken, Record Store Day, en de lente brengt de industrie goede cijfers. En dat terwijl de hele sector nog niet lang geleden op instorten leek te staan.

Zo rond de eeuwwisseling ging het mis. Er werd nog wel geld verdiend – wereldwijd 36,9 miljard dollar, bijna 2,5 keer zoveel als in 2015 – maar de markt in z’n geheel was op een enorme bananenschil gaan staan en gleed daar in slowmotion zeker een decennium lang over uit. Dat lag voor een groot deel aan Napster, de deeldienst die illegaal downloaden en muziek delen makkelijk en normaal maakte. Muziek werd iets waar je niet per se voor hoefde te betalen en de relatie tussen label, artiest en luisteraar veranderde fundamenteel.

Het gaat al een tijdje een stuk beter: voor het zesde jaar op rij stijgt de omzet wereldwijd. Vooral dankzij streamingdiensten als Spotify en Apple Music en een beetje door de terugkeer van vinyl, het oude medium dat opnieuw populair is. Dat zal niet liggen aan jongeren onder de twintig. Velen van hen, geboren in die donkere periode rond de eeuwwisseling, zijn niet anders gewend dan dat muziek gratis uit YouTube stroomt. Toch bladeren enkele jongeren zich juist het eelt op de vingers in platenzaken. Ze betalen voor vinyl en voor Spotify, af en toe voor een cd als het niet anders kan – en ze hebben nog nooit muziek gedownload.

„Gedownloade muziek kun je niet vastpakken. Het is niet echt”, zegt Annabel Lentz (17) uit Bemmel. „Dat is ook zo met Spotify: als het daar niet meer opstaat, is het weg. Daarom koop ik liever platen.”

Omringd met vinyl

Annabel Lentz (17) uit Bemmel heeft ruim 80 platen.

Annabel heeft ruim 80 platen, die ze op haar eigen platenspeler draait. Ze is in hetzelfde jaar geboren als Napster, 1999. Hoe komt het dat zij zo’n lol beleeft aan vinyl? Dat begon met een andere liefde van voor haar tijd: Madonna. Al sinds haar zesde wil ze alles van ‘Madge’ hebben. Posters, T-shirts, echt alles. „Mijn opa zei vier jaar geleden dat hij nog een paar platen van Madonna voor mij had. Ik vond het toen al mooier klinken en veel leuker om aan te zetten dan een cd. Toen ben ik langzamerhand meer gaan verzamelen en heb ik m’n eigen platenspeler gekocht.”

Een paar van haar platen zijn van Justin Timberlake, maar de rest is van Madonna. Soms zijn het dezelfde albums maar met een andere sticker, een ander label of in verschillende kleuren. „Ik heb True Blue in zes kleuren. En ik heb er ook een picture disc van. Ik vind het gewoon mooi, zo’n hoes, een mooi plaatje, het heeft allemaal net wat extra’s. En ik luister ze allemaal. De ene keer de ene, dan weer de andere.”

De 19-jarige Bob Leistra uit Rotterdam snapt die gekte wel. Hij heeft een collectie van zeker 250 platen, waarvan hij er 100 regelmatig opzet. „De rest bestaat vooral uit klassiekers die ik in het begin graag wilde hebben. Maar nu zoek ik meer in mijn eigen genres, funk vooral.”

Bob heeft zichzelf omringd met vinyl. Hij woont op zichzelf met een huisgenoot die net zo gek is van vinyl als hij. Naast zijn opleiding fotografie werkt hij in platenzaak Demonfuzz. „Ik werk er nog niet zo lang, sinds oktober, maar het bevalt erg goed. Ik koop er ook erg veel platen. De mensen die er werken weten zo ontzettend veel.”

Hij koopt vooral tweedehandsplaten, soms iets nieuws. „Ik denk dat ik zeker vijftig euro in de maand uitgeef aan platen, maar ik probeer het binnen de perken te houden. Ik ga naar de kringloop, en als ik daar wat koop mag ik van mezelf ook weer een duurdere kopen. Beetje onlogisch, maar het werkt wel.”

Een jaar of vijf geleden kwam Bob tijdens een vakantie in Frankrijk bij toeval in het bezit van een oude platenspeler: hij kocht een apparaat voor een euro waarvan hij dacht dat het een transistorradio was. Onder de speaker bleek een pick-up verscholen te zitten. Een kapotte, maar met behulp van elastiekjes van de lente-uien uit de Franse supermarkt werkte de aandrijving weer. „Diezelfde dag nog kocht ik met mijn vader Action van The Blackbyrds. Die kende ik niet, maar hij was geproduceerd door Donald Byrd en die kende ik wel. Ik draai die plaat nog steeds regelmatig. De platenspeler doet het niet meer, maar hij staat nog wel in de kamer, voor de sier.”

Overwinningsgevoel

Voor Yasmine Visser (17) uit Leeuwarden begon het ook met kapotte platenspelers. „Ik was een beetje aan het rommelen en vond wat platen van m’n moeder. We gingen ze bekijken en ik vond ze eigenlijk wel leuk. We hadden twee platenspelers, maar die werkten allebei niet meer. Dus heb ik er wat later zelf een gekocht.”

Een plaat draaien is een soort ritueel, vindt ze. „Er zit vaak een vel met de teksten in, je kunt de cover goed zien, dat soort dingen vind ik mooi. Soms, als ik een avondje platen ga luisteren, pak ik er gewoon een paar uit m’n kast en kies ik er daar een van. Dan leg ik ’m op de speler en ga ik iets anders doen. M’n huiswerk maken, zoiets. Behalve als ik een plaat voor het eerst hoor, dan ga ik er echt voor zitten.”

Als je zoiets voor het eerst op de draaitafel legt en het is vet: top

Voor het vinden en aanschaffen van de platen gebruikt Yasmine liever geen internet. „Ik vind het zoeken van platen in een platenzaak deel van het ritueel. Dat zoeken door de bakken of er iets tussen zit. Er zijn wel wat platen die ik graag zou willen, maar die wil ik graag in de winkel tegenkomen. Dat geeft een soort overwinningsgevoel.” Ze geeft niet gek veel uit aan platen, die ze meestal tweedehands koopt. „Zeven of acht euro betaal ik er meestal voor. Daar werk ik voor, achter de kassa in een supermarkt.”

Dat de jongeren gek zijn op vinyl, wil niet zeggen dat ze geen Spotify gebruiken. „Soms, als ik een album zie, wil ik ’m toch eerst even horen, en dan luister ik op Spotify”, zegt Yasmine. „Ik luister er ook wat ik niet op vinyl kan vinden, zoals Chris Rainbow, die ik weer ontdekte dankzij Jett Rebel. En Spotify is natuurlijk makkelijk voor onderweg.”

Annabel gebruikt Spotify ook voor onderweg. „Ik luister ernaar in de bus. Ik kreeg het bij m’n telefoonabonnement, maar ik heb alles op cd of vinyl. Spotify is gewoon niet sfeervol.”

Bob gebruikt Spotify wel, omdat je er bijna alles kunt luisteren. Maar dat vindt hij tegelijk een beetje zonde. „Ik ontdek er heel erg veel. Ik vind het nog leuker als ik me iets laat aanraden en het dan gewoon koop. Als je zoiets voor het eerst op de draaitafel legt en het is vet: top. Een soort van geheel, of zo. Je hebt de hoes, die plaat moet eruit, je moet er iets voor doen om ’m aan te zetten, en als het dan goed is, dat is tof. Dat ritueel is belangrijk, vind ik.”