Cultuur

Interview

Interview

Foto Merlijn Doomernik

Deze jonge Mexicaanse schreef een droomdebuut over migratie

Aura Xilonen Deze Mexicaanse debutante onthult in een bekroonde roman wat een Mexicaanse migrant in de VS overkomt. ‘Het is maar een fractie van wat migranten allemaal kan overkomen.’

Als klein kind was Aura Xilonen al gefascineerd door andermans leed. „Gebeurde ergens een ongeluk, dan moesten mijn ouders me naar huis sleuren. Ik wilde blijven kijken.” Toen ze op schrijfcursus de opdracht kreeg voor een kort verhaal met een mannelijke hoofdpersoon, had ze al snel een idee. Ze liet haar protagonist Liborio uit Mexico migreren naar de Verenigde Staten: een lijdensweg bezaaid met jeugdbendes, privé-milities, straatgeweld en grenswachten.

Mexicanen ontbijten elke ochtend met kranten die het wijd verbreide geweld in hun land breed en bloederig uitmeten. Ook de ontvoeringen, martelingen en afpersingspraktijken die migranten op weg naar de VS ten deel vallen, worden gretig beschreven. Inspiratie genoeg voor Xilonen (1995). „Wat Liborio meemaakt, is maar een fractie van wat migranten allemaal kan overkomen”, vertelt ze in Amsterdam, waar ze deze maand verblijft als ‘writer in residence’.

Tijdens een rustig bijbaantje als caissière werkte ze haar korte verhaal uit tot roman: De cowboykampioen. In 2015 stuurde ze het manuscript onder pseudoniem in voor een literaire debutantenprijs, en die won ze. Het boek is inmiddels in acht talen vertaald. In Amsterdam werkt ze aan een vervolg. „In deel twee wordt Liborio een succesvolle bokser. In deel drie laat ik hem als activist of politicus opkomen voor de rechten van migranten. En uiteindelijk keert hij misschien wel terug naar Mexico, met alles wat hij in Amerika geleerd heeft.”

Hoogst actueel thema

Het boek raakt aan een hoogst actueel thema. Half januari kwam het uit in de VS, drie dagen voor het aantreden van Donald Trump, die belooft de zuidgrens te sluiten met een ‘magnifieke muur’. „Voor mij was migratie een logisch thema. Het gaat er in Mexico de hele tijd over. Met je vrienden bespreek je of je hier wilt blijven, of naar de andere kant wilt.” Haar roman speelt zich grotendeels af aan die ‘andere kant’, maar zelf is ze nog nooit in de VS geweest. Ze komt er door de strenge visa-regels niet in. „Dat is ook niet nodig. Op internet kan je gewoon door Amerikaanse straten rijden. Alles is te vinden.”

Inspiratie voor haar even directe, vulgaire als neobarokke schrijfstijl putte ze uit het dialect van haar grootmoeder. „Die komt uit Veracruz (een zuidelijke deelstaat, red.) waar ze een heel snel en volks Spaans spreken.” Ze combineerde dit met Engels en het inheemse Nahuatl waardoor het boek wemelt van de neologismen: woordvondsten als ‘tequilarisch’ of ‘normcorekaketoe’.

Lees ook de recensie door Roos van Rijswijk: Bravoure als in een actiefilm.

Terwijl Spaans in de VS snel oprukt, importeren Mexicanen volop Engelse leenwoorden. „Elk woord dat onze vocabulaire verrijkt is welkom, maar het is jammer als woorden verloren gaan. Als straks iedereen hetzelfde praat, als op sociale media.”

Zelf zou ze nooit naar de VS willen emigreren. Mexicanen hebben een minderwaardigheidscomplex jegens hun grote en rijkere noorderbuur, vindt Xilonen. „Ze gedragen zich vaak als malinchistas.” Ze doelt op verre volgers van La Malinche, de inheemse vrouw die de Spanjaarden begin 16de eeuw hielp het huidige Mexico te veroveren. „Alles wat van buiten komt, vinden ze geweldig en wat eigen is verwerpen ze. Van de Amerikanen imiteren we alles. We drinken inmiddels meer liters frisdrank dan zij. In onze bioscopen zijn amper nog Mexicaanse films te zien. Onze hele cultuur veramerikaniseert.”

Tegelijkertijd zijn Mexicanen ook nationalistisch en geven ze af op de ‘arrogante’ Amerikanen. „Maar alleen op de verkeerde momenten, tijdens voetbalwedstrijden en zo. Nogal tegenstrijdig, ja.” Als Trumps muur er echt komt, dan zouden Mexicanen hun kant met spiegels moeten behangen, zegt ze. „Om te reflecteren hoe we het zo ver hebben laten komen.”