Dit zeggen onze lezers over de ‘koning-loze’ kabinetsformatie

Vindt u de ‘koning-loze’ kabinetsformatie een verbetering of verslechtering? Dat is de vraag die NRC stelde aan lezers, lees hier onze selectie uit alle antwoorden.

ANP/Marco de Swart

Vindt u de nieuwe opzet van de kabinetsformatie waarin de koning geen rol meer speelt, een verbetering of verslechtering? Dat is de vraag die NRC stelde aan lezers die eerder deelnamen aan het NRC-Lezersonderzoek naar aanleiding van de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Aanleiding is de wijziging van regels rond de kabinetsformatie, voor het eerst in 2012. Tot die tijd benoemde het staatshoofd de kabinets (in)formateur. Nu doet de Tweede Kamer dat. Wel wordt de koning zo nu en dan geïnformeerd.

NRC peilde de mening van lezers om erachter te komen wat burgers belangrijk vinden in de huidige, gevoelige periode van machtsvorming en machtsoverdracht. Stelt men de eigen verantwoordelijkheid van politici voorop, of waardeert men juist de a-politieke inbreng van het staatshoofd en zijn adviseurs? Ongeveer 150 lezers reageerden op de oproep, soms met zeer uitvoerige teksten.

De koning staat tegenwoordig bij kabinetsformaties buitenspel. Werkt de nieuwe formule? Lees ons achtergrondverhaal.

Sinds 2012 staat de koning bij kabinetsformaties buitenspel. Hij wordt alleen bijgepraat als de Tweede Kamer of kabinetsinformateur het wil. Werkt de nieuwe formule?

Verreweg de meeste inzenders (90 van de 150) ervaren het nieuwe systeem zonder de koning als een vooruitgang, sommigen noemen het zelfs een ‘verademing’. Een minderheid van ongeveer veertig inzenders vindt het schrappen van de rol van het staatshoofd echter een verslechtering. Volgens ongeveer twintig anderen maakt het niet zoveel uit.

Hieronder vindt u een selectie van de inzendingen die verschillende denkrichtingen in de reacties weergeven. Ze zijn gerangschikt onder drie titels. De meeste reacties zijn ingekort.

De nieuwe opzet van de kabinetsformatie - zonder koning - is een verbetering.

We leven in een andere tijd

Om maar met de deur in huis te vallen:
De beperkte rol van de Koning in de kabinetsformatie is wat mij betreft geen nadeel of achteruitgang omdat we in een volstrekt andere tijd leven dan toen deze rol op de oorspronkelijke wijze werd ingesteld. Wellicht lijkt het er zonder de rol van de Koning transparanter toe te gaan, maar dat idee heb ik (persoonlijk) niet; het proces blijft voor de gemiddelde burger tamelijk onnavolgbaar, zeker in deze tijden van groot wantrouwen richting politici. Ik heb het idee dat de meeste mensen denken: ik zie wel wat er uitkomt…

Wellicht is de teruggebrachte koninklijke rol ook wel een uitkomst voor déze Koning; hij is een man van de “gewone dingen” en maakt niet de indruk dat zijn eerste belangstelling gaat naar staatszaken, ook al zal hij alles zeker volgen en goed geïnformeerd worden. Ook dat past in deze (digitale/internet)-tijd!
Elisabeth Toxopeus (69), Eemsmond

30 april 2013. Koning Willem-Alexander en koningin Maxima verlaten De Nieuwe Kerk na de inhuldiging. ANP/Jasper Juinen

Fel tegen de monarchie

Ik vind dat een vooruitgang, want ik ben fel tegen enige vorm van monarchie waarin de monarch welke vorm van macht dan ook uitoefent. Als republikein ben ik van mening dat de regering uitsluitend door gekozen volksvertegenwoordigers dient te worden gevormd (en dat sluit invloed van bijv. de Raad van State ook uit!)
Jan van Oort (49), Wenen

30 april 2013. Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en de drie prinsesjes staan op het podium terwijl DJ Armin van Buuren samen met het Koninklijk Concertgebouworkest een optreden verzorgt. ANP/Paul Bergen

Staatshoofd voldoet niet aan eisen

Prima zo. Om een rol te spelen in de formatie moet je goed op de hoogte zijn van de politieke ontwikkelingen, verschillende belangen van de partijen en de gevoeligheden tussen de partijen. Het staatshoofd heeft een symbolische functie en voldoet denk ik niet aan die eisen. Daarnaast is het de verantwoordelijkheid van de politici om eruit te komen, en niet van het staatshoofd.
Freek den Dulk, Zeist

1 febuari 2014. Ballonnen bij het slotapplaus in Ahoy tijdens de dankbetuiging aan Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix. ANP/Koen van Weel

Koning wel informeren

In werkelijkheid volgde het Staatshoofd al het advies dat hij kreeg. Maar door de benoeming te effectueren nam het Staatshoofd wel verantwoordelijkheid voor die benoeming, terwijl afwijken van het advies als onwenselijk ingrijpen zou worden gezien. Dus is het beter zoals het nu is. Wel heel goed dat het Staatshoofd regelmatig over de voortgang geïnformeerd wordt.
Bas Hendriksen (62), Den Haag

24 juni 2014. Met president Bronislaw Komorowski van Polen tijdens het eerste staatsbezoek van de Koning. ANP/Jerry Lampen

Wat betekent het nog om republikein te zijn?

Ik vind dat een vooruitgang, want… de ongekozen koning heeft wat mij betreft geen rol in het democratische proces. Het heeft me wel aan het denken gezet. Ik ben geen voorstander van de monarchie, ondanks het feit dat het heel gezellig kan zijn om met z’n allen in het oranje Koningsdag te vieren. Het is goed dat de net gekozen parlementsleden in de Tweede Kamer bepalen hoe er omgegaan dient te worden met de verkiezingsuitslag en de informateur aanwijzen. Waar ik nog niet uit ben is het volgende. Tot voor kort leek die taak van het aanwijzen van een (in)formateur mij voorbehouden aan een gekozen president, die als enige boven de partijen hoort te staan. Maar als een president hiervoor niet meer nodig is, is die rol net zo ceremonieel als die van de koning. Het verschil van een republiek met de huidige monarchie is dan, op het erfelijke na, vrijwel verdwenen. Dus wat betekent het dan nog om republikein te zijn?
Frank de Graaf (46), Renkum

6 januari 2015. Ontvangst door president Barack Obama in het Witte Huis. ANP/Robin van Lonkhuijsen

Laat premier Troonrede voorlezen

Het koningschap is eigenlijk niet meer van deze tijd, maar als het afschaffen van de monarchie een onneembare horde blijkt te zijn is elke stap om de rol van de koning te beperken winst voor de democratie. In kleine stapjes zou de Tweede Kamer kunnen besluiten tot het afschaffen van het voorlezen van de troonrede door de koning, (taak premier) het schrappen van de eedaflegging door de koning (taak voorzitter Tweede Kamer) en tot het afschaffen van de belastingvrijdom. Dat noemen we maar vooruitgang. De 19e eeuw is voorbij, welkom in de 21e eeuw!
Thea de Roos-van Rooden (67), Haarlem

13 januari 2015. Bij het Koninklijk Paleis op de Dam voor de traditionele Nieuwjaarsontvangst voor Nederlandse genodigden. ANP/Robin van Lonkhuijsen

Zweem van partijdigheid

Ik heb hier een zeer twijfelende mening over. Enerzijds een vooruitgang dat hij geen enkele rol speelt bij de formatie.Er was altijd een zweem van partijdigheid al dan niet terecht,en de koning of koningin kan zich niet verdedigen tegen aantijgingen. Ik ben ook tegen de monarchie in de huidige vorm.

Anderzijds een verslechtering omdat veel mensen de monarchie, de koning en het koningshuis wel omarmen en het dus houvast geeft en vertrouwen. De politiek alleen is in het huidig tijdsgewricht daartoe niet in staat gebleken helaas.

Een vage mening ik vind het een verbetering, maar wil zo graag dat de Nederlanders zich Vrij en Verbonden voelen en denk dat als de Koning de formateur aanwijst er toch meer vertrouwen is.
Atie van Dijk, (70) Oost-Souburg

18 juni 2015. Inspectie van de wacht tijdens de officiële herdenking van de slag om Waterloo die daar tweehonderd jaar geleden plaatsvond. ANP/Robin Utrecht

De geest van Thorbecke is werkzaam

Twee kabinetsformaties hebben laten zien dat zonder bemoeienis van de Koning de Tweede Kamer goed staat is tot een snelle en succesvolle benoeming van een (In)formateur te kunnen geraken. De Koning is buiten de maatschappelijke discussie gebleven. Het lijkt erop dat de Tweede Kamer zich richt naar Engels voorbeeld: De leider van de grootste fractie wordt (In)formateur. Daarmee is een volgende stap gezet in de realisering van een parlementaire democratie, waarin geen plaats is voor macht zonder verantwoordelijkheid. De geest van Thorbecke is werkzaam.
C. de Hart, Voorschoten

20 september 2016. Koning Willem-Alexander en koningin Maxima komen op Prinsjesdag aan bij de Ridderzaal waar de koning de troonrede zal voorlezen. ANP/Lex van Lieshout

Het is hier beter dan in Frankrijk

Ik vind dat de evolutie van de functie van de koning sinds 2012 zeker de positieve gevolgen heeft die jullie noemen. Maar ik vind het te extreem dat hij alleen “geïnformeerd” wordt, zonder enige consultatieve of adviserende positie meer. Hoe dan; is een andere vraag. Het gewicht en de stabiliteit die de continuïteit van het staatshoofd aan het Nederlands systeem geeft, is voor mij - een Française die sinds meer dan 50 jaar hier met plezier woont- een van de meest positieve ervaringen die ik beleef tegenover de ridicule stuurloze afwisselingen die ik in Frankrijk zie gebeuren. Ik zou het jammer vinden als dit opbouwende element van de Nederlandse politieke organisatie puur ceremonieel zou worden.
Christiane Smit (83), Leidschendam

11 februari 2017. Tijdens de opening van de tentoonstelling Piet Mondriaan en Bart van der Leck. ANP/Remko de Waal

De verandering van de procedure maakt niets uit.

Koning luisterde toch al naar parlementariërs

Het maakt volgens mij allemaal niet zoveel uit, want in de praktijk luisterde koning toch naar de parlementariërs. Volgens mij is het veel belangrijker dat we ons ontdoen van het idee dat a) de grootste partij het initiatief moet hebben en b) er een meerderheidskabinet moet zijn. Hoe meer het politiek landschap versplintert, hoe minder het betekent om de grootste te zijn; de VVD heeft maar 20% van de stemmen binnengehaald.
Max Boeschoten (18), Houten

15 februari 2017. Koning Willem-Alexander beëdigt, in Paleis Noordeinde, Arno Brok als nieuwe Commissaris van de Koning in Friesland. ANP/Bart Maat

Nog steeds geen transparantie

Het maakt volgens mij helemaal niets uit, want nu de politici het zelf doen is er evenmin transparantie. Juist politici zijn de minst betrouwbare schakels, want het zijn carrière-makers. Ik ben republikein, maar zie nog liever de koning de zaak aansturen dan de huidige rattenvangers.
Ron Smit (69), Santpoort-Zuid

21 februari 2017. Tijdens een streekbezoek aan de Krimpenerwaard. ANP/Koen van Weel

De nieuwe opzet van de kabinetsformatie - zonder koning - is een verslechtering.

We missen kennis en toewijding van Willem-Alexander

Naar mijn mening is het een gemis dat ons staatshoofd geen actieve rol heeft in het kabinet. Ik ben er namelijk van overtuigd dat Koning Willem Alexander van grote toegevoegde waarde zal zijn in de formatie. Daarbij schat ik in dat Willem Alexander als geen ander kennis bezit over ons land en de bevolking. Zijn kennis lijkt mij dan ook van grote toegevoegde waarde. Ik ben dan ook van mening dat het staatshoofd een meer inhoudelijke functie mag bekleden, en wij de kennis en toewijding van Willem Alexander moeten inzetten.
Myrthe Wortman (21), Utrecht

27 februari 2017. De jaarlijkse fotoserie in Lech. ANP/Robin van Lonkhuijsen

Verliezer VVD mag toch voortouw nemen

Naar mijn mening is nu een waarborg weggenomen dat echt in het landsbelang gekeken wordt naar wat de beste mogelijkheid is, vooral in het geval dat niet noodzakelijkerwijze de grootste partij in een kabinet plaats moet nemen. Zie deze uitslag; de VVD verliest een kwart van haar zetels en toch neemt de VVD het voortouw bij de formatie. Ik had me ook voor kunnen stellen dat D66, CDA en/of Groen links samen de leiding namen, omdat ze meer gewonnen hebben. En wat als er een patstelling ontstaat waar geen kabinet gevormd lijkt te kunnen worden, wie grijpt er dan in? Moet de Kamer dan toch weer met hangende pootjes naar het staatshoofd terugkeren?

Wat transparantie betreft, is het staatshoofd toch ook prima in staat om heel transparant te laten zien waarom een bepaalde richting gekozen wordt?
Valentijn van den Brink (38), Basel, Zwitserland

3 maart 2017. Koningsdagconcert in Theaters Tilburg. ANP/Merlin Daleman

Koningschap van fijne mensen

Ik ben bang dat veel Nederlanders niet beseffen en zeker een deel van de politici wat het Koningshuis voor Nederland betekent op velerlei gebieden en zeker ook internationaal. Bijvoorbeeld de toespraken van Beatrix toen zij nog Koningin was , werden in de wereld alom gerespecteerd. Beatrix heeft het Koningshuis op een hoger niveau gebracht en haar zoon en vrouw zijn nu heel fijne jonge mensen die het op hun eigen manier invullen. Daarnaast is het Koningshuis één van de bindende en stabiele factoren in Nederland die zeer gerespecteerd dient te worden. De rol van de Koning bij kabinetsformatie dient daardoor weer in ere hersteld te worden zoals het voor 2012 was.
Jan Schröder (57), Hoofddorp

8 maart 2017. Koning Willem-Alexander ontvangt op Paleis Noordeinde de ambassadeur van Nepal, Lok Bahadur Thapa, voor de overhandiging van de geloofsbrieven. ANP/Martijn Beekman

Grondwetswijziging nodig

Wil men de functie van de Koning (verder) beperken tot een strikt ceremoniële, die van handenschudder, dan zal dit gepaard moeten gaan met een landelijk debat en grondwetswijziging. Het belang van staatsrechtelijke gewoontes voor de stabiliteit en rust in een land verdraagt niet dat die kunnen worden afgeschaft via wijziging van een reglement van orde door een toevallige meerderheid van de Tweede Kamer. Ons parlement bestaat uit twee Kamers en het gaat niet aan zulke belangrijke staatkundige kwesties uitsluitend door de Tweede Kamer te laten bepalen.
Erik Ekker (68), Bussum

4 april 2017. Tijdens een verrassingsbezoek aan Groningen. ANP/Siese Veenstra

Slechte actie van D66

Ik vind dit een verslechtering, zoals overigens de meeste acties van D66. De Koning maakt deel uit van de regering, en dus is het niet meer dan normaal dat onze koning zich mag ´bemoeien´ met de formatie van een kabinet. Helaas zijn meer partijen meegegaan in het fanatieke snoeiwerk van D66 in alles wat te maken heeft met koningshuis en geloof.
Frans Lijmbach (66), Wijk en Aalburg

4 april 2017. Tijdens een verrassingsbezoek aan Groningen. ANP/Siese Veenstra

Buitenstaander kan goed werk verrichten

Ik vind dat een verslechtering bij moeizame onderhandelingen ten gevolge van de verkiezingsuitslag. M.i. hebben we het geluk dat we intelligente staatshoofden hadden (Beatrix met een prima echtgenoot, die vast ten tijde van zijn leven met haar meedacht, toen hij inzicht gekregen had in het staatsbestel), die goed geïnformeerd waren/ zich zeer goed lieten informeren, maar toch een beetje buitenstaander waren bij de formatie. Het staatshoofd kon daardoor soms een proces weer op de rails krijgen zonder ´gezichts´verlies van de betrokken partijleiders. Als ik me goed herinner raadpleegde het staatshoofd in het verleden zo nodig ook de vicepresident van de Raad van State. De partijen bleven toch zelf verantwoordelijk voor het tot stand komen van een nieuw bestuur.
Heini Krikke (73), Zutphen

6 april 2017. Interview door Wilfried de Jong op de Eikenhorst ter gelegenheid van Koning Willem-Alexanders 50ste verjaardag. ANP/Koen van Weel

Gebruik nuttig instituut

Ik geloof dat ik toch niet tegen het koningshuis ben. Als je het per hoofd van de bevolking omslaat, dan is het echt niet zo duur. Dus maak er dan ook gebruik van waar het nuttig kan zijn, en dat kan – denk ik, en niet alleen bij het doorknippen van lintjes of staatsbanketten. Ik las pas een goed argument: Beatrix kon door een paar gerichte vragen te stellen de hijgerigheid uit de formatie halen. Ik denk dat we dat meer en meer nodig hebben. Laat een relatieve buitenstaander op een paar cruciale momenten rust brengen in de discussie en in de hoofden van degenen die er mee bezig zijn.
Hans Kampf (68), Soest

20 april 2017. Onderweg naar Paleis Noordeinde voor de receptie van zijn vijftigste verjaardag. De koning was te voet omdat een touringcar de doorgang van zijn auto blokkeerde. ANP/Robin Utrecht

Welk probleem is hiermee opgelost?

Welk probleem hebben we nu eigenlijk opgelost? Wat ging er mis? Ik heb in de formaties sinds 2012 wel knoeiwerk gezien, in de decennia daarvoor (Wilhelmina, Juliana, Beatrix) heb ik geen enkele reden gezien tot volksopstand vanwege corruptie, manipulatie, malversatie, dictatuur, oligarchie of wat dan ook.
Kortom, een zoveelste staatsrechtelijk gezien rammelend salonliberaal stokpaardje uit D66 hoek.
Simon van Duijn (57), Rijnsburg

Lees onze analyse van de honderdvijftig brieven: Lezers tevreden met kleinere rol koning bij kabinetsformatie