Knokken voor de Orthodoxe Kerk

De Russisch-Orthodoxe Kerk en president Poetin proberen jonge Russen naar de kerk te lokken. Een religieuze ordedienst moet seculiere tegenstanders op afstand houden.

Boven, onder, rechts, links. Met zijn vingers tegen elkaar aangedrukt slaat de Russische priester Vader Oleg een kruis voor het gezicht van zijn bezoekers. In de openlucht zegent hij alle dertig mannen en vrouwen die deze zondag bij -10 graden naar een afgezet deel van het Torfjankapark in Moskou zijn gekomen. De mannen krijgen ook nog twee kussen van hem, op de wang.

Er wordt vandaag niet gepreekt. De Russisch-Orthodoxe gelovigen krijgen boekjes in de hand gedrukt met dertig pagina’s vol gebeden. Vader Oleg staat in een vers pak sneeuw en begint te zingen. In koor doen de bibberende kerkgangers een uur lang mee. Ieder vers eindigt met: „Allilujja, allilu-huhu-jja, allilu-uuuu-jja.” Op de achterste rij staan lange, stevige mannen met zware zangstemmen. Het zijn de jonge leden van Sorok Sorokov, de zelfbenoemde ordedienst van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Want ook vandaag kan het weer uit de hand lopen. Achter het hek staan boze buurtbewoners klaar om de wekelijkse confrontatie met de gelovigen aan te gaan.

200 nieuwe kerken

De Russisch-Orthodoxe Kerk en president Poetin doen er alles aan om meer Russen naar de kerk trekken. Middels onderwijs en sociale media, maar ook door de kerk in het straatbeeld zichtbaarder te maken. In 2011 kondigden de kerkelijke autoriteiten van Moskou daarom de bouw van 200 kerken aan. Dat stuitte op veel kritiek van omwonenden. Vooral de kerken die in een park staan gepland, wekken veel weerstand.

„Er zijn al genoeg lege kerken in Moskou”, zegt de 75-jarige Svetlana, die tot haar tenen is gewikkeld in een bruine bontjas. „Deze mensen hier bedreigen ons”, zegt ze met grote ogen. Svetlana komt iedere week naar het Torfjankapark om samen met haar vrienden te protesteren tegen de bouw van de kerk. Terwijl Vader Oleg bidt, staan zij aan de andere van het hek liedjes te zingen. Onder de dreigende blikken van de Orthodoxe knokploeg. „Sorok Sorokov-leden hebben laatst twee vingers gebroken iemand die ik ken. Het zijn geen religieuzen, het zijn hooligans”, zegt ze.

„Jullie zijn satanisten”, roept een van de kerkgangers naar Svetlana. „Laat ons met rust.”

De ruzies op de nieuwe kerklocaties zijn zo vaak uit de hand gelopen dat patriarch Kirill, de machtigste man van de Russisch-Orthodoxe Kerk, de bouw van nieuwe kerken tijdelijk heeft stopgezet. Om te laten zien dat die kerken er heus wel komen, houden priesters op de beoogde locaties iedere zondag een dienst in de open lucht.

Maar de ongeveer tienduizend leden van Sorok Sorokov willen de kerk niet alleen beschermen omdat ze zo van God houden, maar óók omdat ze zo van Rusland houden.

In Rusland raken nationalisme en orthodoxie steeds meer met elkaar verweven. Sorok Sorokov heeft een eigen boksteam met grote, sterke mannen die het land moeten beschermen tegen ongelovigen. Er gaan geruchten dat een aantal leden van de afdeling in Sint-Petersburg homo’s op straat heeft aangevallen.

De groep werd opgericht na het geruchtmakende punkprayer van de band Pussy Riot in 2012 in de Christus Verlosserskathedraal in Moskou, waarbij Poetin werd bekritiseerd. Voor veel gelovige Russen was dit optreden de druppel die de emmer deed overlopen. De kerk loopt gevaar en moet worden beschermd, is hun overtuiging.

Lees ook dit interview met Nadja Tolokonnikova van Pussy Riot: ‘Wil je verandering? Kom dan van je kont af’

Priesters gebruiken sociale media

De afgelopen vijftien jaar zijn er volgens het officiële Russische opiniebureau VCIOM zo’n 20.000 kerken bijgekomen. In 2000 telde Rusland zo’n 17.500 priesters, nu zijn dat er twee keer zoveel. Priesters krijgen steeds meer betaald en hebben als taak kerken vol te krijgen.

Via sociale media proberen ze zoveel mogelijk mensen – vooral jonge, hoogopgeleide Russen – te bereiken. De 23-jarige geschiedenisstudent Igor Iljin is daar een goed voorbeeld van. Twee jaar geleden bekeerde hij zich, nu is hij een van de actiefste leden van Sorok Sorokov.

Vandaag is hij voor de tiende keer bij een zogeheten parkdienst. Iedere zondag geeft hij via de kerk aan jonge kinderen les over de geschiedenis van Rusland. „Weet jij dat Russische vrouwen gemiddeld 1,7 kinderen krijgen?”, vraagt Igor.

„In de voorbije oorlogen zijn we veel Russen kwijtgeraakt. Als we nu niet voor meer kinderen zorgen, houdt het Russische volk op te bestaan.”

De kerkbijeenkomst in de open lucht. Buiten het hek staan de tegenstanders:

Het is precies de reden waarom Igor moeite heeft met westerse waarden, zoals gelijke rechten voor homoseksuelen. „Homo’s krijgen geen kinderen en vormen een gevaar voor ons land.” En: „Uiteindelijk zullen de migranten het van jullie overnemen.”

Igor is deze zondag met een vriendin naar het Torfjankapark gekomen. Ze heet Maria. Zes maanden geleden noemde ze zich nog Masja, de verkleinvorm van Maria. Nu ze bekeerd is, wil ze liever Maria worden genoemd. Ze promoveert in de politicologie. „Vorig jaar was ik nog politiek analist en trad ik op in de media. Als orthodoxe vrouw vind ik, dat ik dit niet meer behoor te doen”, zegt ze. Ze doceert nu aan de universiteit. Igor en Maria, nog kinderloos, zien het als de taak van een vrouw om thuis voor de kinderen te zorgen.

Igor met vrienden en de journalist uit Nederland (rode shawl):

Улетела съемочная группа из Голландии, прямо из Амстердама. Приезжали снимать фильм на 30 минут о православии в России. Снимали неделю. Из-за того, что им было нужно понять нашу парадигму мышления, мы говорили практически только на вопросы мировоззренческого характера. Ну, а тут уж держите меня семеро. Поэтому за 6 дней мы сблизились так, как иные соотечественники не узнают друг друга даже за годы общения. Мы, конечно, остались при своём, но невероятно хорошо уже и то, что мы поняли друг друга, нашли массу общих позиций. Я думаю, что получится добротное кино, хотя оно и будет заточено под голландского зрителя. #welcometorussia #fromrussiawithlove #pleasurepersianpropaganda #pleasurerussianpropaganda

A post shared by Igor Ilin (@igor20vek) on

Igor en Maria kennen meer recente bekeerlingen. Vanwaar die ontwikkeling? Maria: „Vroeger feestte ik veel, en werkte en studeerde ik heel hard. Maar toen dacht ik: ‘waar doe ik dit nu allemaal voor?’ Ik denk dat veel jongeren zichzelf die vraag nu stellen.” Ze gaat verder: „Nu heb ik eindelijk een doel gevonden. Leven volgens de regels van de bijbel.” Sinds ze zich heeft bekeerd is ze minder ambitieus en heeft ze meer rust. Op zondagen gaat ze met Igor mee naar de kerk.

Lees ook deze reportage uit het klooster van Fjodor Dostojevski: Dichter bij God en de staat

Hij kust zijn hand

Die zondag gaat Igor na de dienst op bezoek bij Vader Andrej. „Hij is een belangrijke priester en bevindt zich in de kringen van patriarch Kirill”, vertelt Igor trots. „Hij is vaak uitgesproken over maatschappelijke kwesties.” Hij gaat bij hem langs om een filmpje op te nemen waarin de prominente Russische priester jongeren oproept om naar een anti-abortus demonstratie te komen die Igor organiseert.

Als Igor de kerk van Vader Andrej in de buurt van het Kremlin binnentreedt, kust hij zijn hand. De priester laat weten niet zoveel tijd te hebben. Terwijl Igor zijn handycam op hem richt, vertelt Vader Andrej over het „gebod om vruchtbaar te zijn en ons te vermenigvuldigen”.

Wat vindt Vader Andrej van groepen als Sorok Sorokov? „Ik vind het fantastisch dat ze zo actief zijn”, zegt de priester na afloop.

„Vroeger was de kerk iets voor oude mensen. De laatste tijd, zie ik steeds meer knappe jonge meisjesgezichten bij een kerkdienst. Dat maakt me erg blij.”


Vrijdagavond zendt de VPRO een aflevering van serie De Westerlingen uit over Sorok Sorokov, gemaakt door NRC-redacteur Maral Noshad Sharifi. Om 21.20 op NPO3.

Trailer: