Ziekenhuis ‘het Haven’ in Rotterdam doet zijn bedden weg

Havenziekenhuis

Het laatst overgebleven ziekenhuis in het centrum van de stad gaat dicht. Eigenaar Erasmus MC wil ‘het Haven’ ombouwen tot een poliklinisch centrum. Huisartsen en medewerkers protesteren.

Het Havenziekenhuis aan de Maasboulevard. Foto Ed Oudenaarden / ANP

Voorbijgangers op de Maasboulevard kregen onlangs een wel heel bijzondere versie van Frank Sinatra’s beroemde lied New York, New York te horen. „Niet dicht, Niet dicht!” klonk het op de stoep van het Havenziekenhuis, waar patiënten, huisartsen en medewerkers luidkeels protesteerden tegen de voorgenomen sluiting van het hospitaal aan het Haringvliet. „Erasmus MC, denk nou ff mee, herzie dit wilde wan-besluit!”

Daar ziet het niet naar uit, dat eigenaar Erasmus MC het besluit terugdraait. Ondanks de tegenstand, ondanks zorgen in de gemeenteraad, ondanks Kamervragen in Den Haag. ‘Het Haven’, zoals het ziekenhuis in de volksmond heet, lijdt verlies. „Niet eenmalig, er is een structureel tekort”, zegt directeur Saskia Baas. „Er heeft zich nog niemand gemeld om het gat te overbruggen.”

Baas is afkomstig van ‘moeder’ Erasmus MC. Ze staat sinds januari vorig jaar aan het roer van het Havenziekenhuis. Niet om er met voorbedachten rade het licht uit te doen, zoals onder medewerkers valt te beluisteren, maar om, zoals ze zelf zegt, een oplossing te zoeken. Erasmus MC kan of wil niet langer opdraaien voor de tekorten, die in het jaar voor haar komst waren opgelopen tot 750.000 euro. Over 2016 zou het ziekenhuis voor 6 miljoen euro in het rood staan. Baas kan dat niet bevestigen omdat de jaarrekening nog niet formeel is vastgesteld. „Het bedrag is niet helemaal uit de lucht gegrepen. Het verlies loopt op, niet met tonnen, maar met miljoenen.”

Het verlies loopt op, niet met tonnen, maar met miljoenen

Lange tijd werd de oplossing gezocht in een fusie met het IJsselland Ziekenhuis in Capelle aan den IJssel, waarmee het Erasmus MC toch al wil samenwerken. Maar de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) weigerde de fusie in een spoedprocedure van enkele weken te behandelen. Erasmus MC wilde een reguliere procedure van minimaal een jaar met onzekere uitkomst niet afwachten, en besloot tot sluiting van het ziekenhuisgedeelte. De polikliniek, voor de dagbehandelingen, blijft wel open. Voorlopig op dezelfde locatie, maar op termijn wellicht op een andere plek in het centrum van de stad.

Taart verdelen

Met die drastische stap heeft Erasmus MC de zaak ‘gecatastrofeerd’, vindt Pieter Wismans. Hij is als internist en opleider al 27 jaar verbonden aan de afdeling interne geneeskunde en tropische ziekten, het paradepaardje waaraan het ziekenhuis zijn naamsbekendheid en reputatie dankt. „We stonden financieel al aan de rand van het dak. Het weigeren van de spoedprocedure door de NZa is aangegrepen om ons eroverheen te duwen. Ik had iets meer geduld verwacht, en ook iets meer respect.”

Over hoe de ‘taart’ over andere ziekenhuizen wordt verdeeld, zijn nu onderhandelingen gaande. Wismans is er niet gerust op. „Je hebt de specialistische geneeskunde, zoals de tropenziekten, die passen goed bij een academisch ziekenhuis. Dat is de slagroom op de taart. Maar je hebt ook de gewone interne geneeskunde, die thuishoort in gewone ziekenhuizen. Dat is de kleffe koek eronder. Er is sprake van dat het een naar het Erasmus MC overgaat, en het ander naar het IJsselland. Het punt is: dat is bij ons niet te scheiden. We zijn een organisch geheel, en willen dan ook als één hele taartpunt worden ondergebracht. Maar we hebben geen idee waar en hoe we terechtkomen.”

Over de achtergronden van de problemen van het Havenziekenhuis is de analyse eensluidend. In 2015 is een nieuwe financieringssystematiek ingevoerd, waarbij verzekeraars niet langer een vast bedrag op jaarbasis uitkeren, maar op basis van afspraken over prijzen en aantallen die zorg vergoeden die daadwerkelijk wordt geleverd. Kleine ziekenhuizen zijn in het nadeel, niet alleen vanwege hun geringere inkoopkracht, maar ook omdat ze relatief hoge (overhead)kosten hebben.

Marktwerking, met als consequentie een grotere macht voor de verzekeraars, speelt ook in het geval Havenziekenhuis een rol. Na de taart heeft Wismans nog een culinaire metafoor in petto: „Dr. Oetker maakt voor een heel lage prijs diepvriespizza’s. Als jij een traditionele pizza maakt, met allemaal authentieke ingrediënten, die tien keer zo lekker is, dan krijg je daar geen hogere vergoeding voor. Want, zegt die verzekeraar: ‘Dr. Oetker kan toch ook een pizza maken voor die prijs?’ Aan bijzondere expertise en vaardigheden, zoals onze tropenbehandelingen, wordt steeds minder recht gedaan.”

Ziekenhuisbedden

In het Havenziekenhuis hangt een sfeer van verslagenheid, aldus Wismans. Toch komt het verzet tegen de sluiting niet in de eerste plaats van de artsen en verpleegkundigen. De manifestatie met liederen en toespraken werd georganiseerd door Rotterdamse huisartsen, waarvan meer dan honderd een brandbrief aan Erasmus MC en verzekeraar Zilveren Kruis Achmea ondertekenden. Als door de sluiting van ‘het Haven’ 130 ziekenhuisbedden verdwijnen in het centrum van Rotterdam, worden vooral kwetsbare ouderen daar de dupe van, vrezen zij. Ook geriatrische zorg is namelijk een specialiteit van het Havenziekenhuis.

Patiënten zouden moeten uitwijken naar Erasmus MC en IJsselland, of anders naar het Sint Franciscus Gasthuis in noord of het Maasstad op zuid, die hebben toegezegd voor vervangende bedden te zorgen en personeel van het Havenziekenhuis met baangarantie over te nemen. Maar, zegt huisarts Marcel Slockers, een van de opstellers van de brief, voor ouderen in wijken als het Oude Noorden, Crooswijk en Kralingen is dat te ver weg. Bovendien wijst hij er op dat het Franciscus in dezelfde week dat het aankondigt dat het taken van ‘het Haven’ overneemt, bekendmaakt dat het geplande operaties moet afzeggen omdat het te vol ligt. „De geloofwaardigheid van de Rotterdamse ziekenhuizen is in het geding.”

Landelijke politiek

Directeur Baas van ‘het Haven’ heeft er vertrouwen in dat de zorg die het ziekenhuis nu levert, elders goed ‘landt’. Voor de minder mobiele ouderen worden de opties voor vervangende bedden bij bijvoorbeeld verpleeghuizen onderzocht. „We begrijpen dat de huisartsen zich zorgen maken over de vervolgzorg. Voor bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, die nu voor een nachtje worden opgenomen omdat het thuis even niet gaat. Het Havenziekenhuis heeft hierin een goede reputatie, als laagdrempelige instelling. Maar vaak is het niet zozeer ziekenhuiszorg die nodig is, maar, in onze termen, anderhalve-lijnszorg, tussen huisarts en ziekenhuis in. We bekijken samen met huisartsen, verpleeghuizen en verzekeraars hoe we dat kunnen opvangen.”

Personeel van het Havenziekenhuis demonstreerde vorige week tegen de sluitingsplannen. Foto’s Rien Zilvold

Het probleem van minder beschikbare ziekenhuisbedden overstijgt het Havenziekenhuis, zegt Baas. „Het probleem is de afgelopen jaren gegroeid omdat de landelijke politiek wil dat zorg zoveel mogelijk teruggaat naar de eerste lijn, de huisarts dus. Dat mensen, met hulp, langer thuis zijn. Dit moeten we in de regio gezamenlijk oplossen.”

Huisarts Slockers is sceptisch: „Het idee dat je in een ziekenhuis komt voor een bed, is kennelijk passé. Maar of het alternatief gerealiseerd kan worden in verpleeghuiszorg, is maar de vraag. Bij mijn weten is daar geen bewijs voor. Een academisch ziekenhuis als het Erasmus MC moet dat toch onderzocht hebben, voor ze zo’n experiment aangaan?”