Lezers tevreden met kleinere rol koning bij kabinetsformatie

Lezersonderzoek

Een meerderheid van de deelnemers aan het NRC-Lezersonderzoek juicht de ingeperkte rol van de koning bij formaties toe.

Jeroen Jumelet / ANP

Vindt u de ‘koning-loze’ kabinetsformatie een verbetering of verslechtering? Dat is de vraag die NRC stelde aan lezers die eerder deelnamen aan het NRC-Lezersonderzoek naar aanleiding van de laatste Tweede Kamerverkiezingen.

Ongeveer 150 lezers reageerden, soms met zeer uitvoerige teksten. NRC stelde de vraag om erachter te komen wat burgers belangrijk vinden in de huidige, gevoelige periode van machtsvorming en machtsoverdracht.

Verreweg de meeste inzenders (negentig van de 150) ervaren het nieuwe systeem als een vooruitgang, sommigen noemen het zelfs een ‘verademing’. In deze groep zitten zowel republikeinen als aanhangers van een ceremonieel koningschap buiten de regering. De hervorming van 2012 dwingt politici tot het nemen van eigen verantwoordelijkheid, is een veelgehoord argument. De nieuwe procedure garandeert bovendien dat de ongekozen koning geen invloed kan uitoefenen op het democratisch proces.

Lees onze selectie van de antwoorden van lezers op onze vraag: Dit zeggen onze lezers over de ‘koning-loze’ kabinetsformatie

„Het maakt ‘het volk’ zelf verantwoordelijk voor de totstandkoming van een regering en dit lijkt me terecht”, schrijft Jeanet Verveer (60) uit Groningen. „Politici moeten het zelf oplossen, in plaats van dat een soort ‘pappa’ dat voor ze gaat doen. Bovendien moeten we altijd maar afwachten of die ‘pappa’ of z’n opvolger wel oké is.”

Nu de koning geen rol meer speelt, krijgen andere hoofdrolspelers in de formatie meer profiel, zoals Tweede-Kamervoorzitter Khadija Arib. Zij blijkt fans onder de lezers te hebben. „Ik kan met plezier kijken naar wat mevrouw Arib, Kamervoorzitter, nu allemaal op zich neemt”, schrijft de Brabantse Ellis Mommers (64). „Ik vind haar ook als persoon een erg aardige vrouw. Altijd netjes, beleefd, fatsoenlijk, voorkomend.”

Een minderheid van ongeveer veertig inzenders ervaart het terugtreden van de koning duidelijk als een verslechtering. De meesten van hen hechten sterk aan de a-politieke outsidersrol van de koning, die nog eens kritisch kan doorvragen bij politici of hun plannen wel gaan werken. Hij kan als symbool van eenheid bovendien „het proces boven de politieke partijen uittillen”, schrijft Johan van der Does (74) uit Den Haag. „Het minder doorzichtig zijn van dat proces neem ik voor lief.”

Transparantie blijkt lastig

Alex van Meegen (40) uit het Brabantse Grave ziet een versplintering van de politiek. „Meer dan in de jaren tachtig en negentig is daarom de Koning (met zijn leger aan adviseurs) nodig om een regering op te laten staan die gericht is op het landsbelang.”

Bovendien, als je zo’n instituut als het koningschap toch hebt, waarom het dan niet gebruiken in de kabinetsformatie, schrijft Harry Hondius (85) vanuit het Franse Beauvais. „Het is zakelijk gesproken het enige moment dat je er plezier van hebt, een return on a high investment.”

Een derde, nog kleinere groep van rond de twintig inzenders ziet in de praktijk niet zoveel verschil. De ruimte voor het staatshoofd om af te wijken van ingediende adviezen van fractievoorzitters over gewenste combinaties en kabinetsinformateurs was voor 2012 al uiterst klein, aldus deze groep. Als de koning nog wel bij de formatie was betrokken, waren er sinds deze verkiezingen vermoedelijk geen andere keuzes gemaakt.

Zo graag als onze politici in beeld wilden komen vóór de verkiezingen, zo graag willen diezelfde lieden zich nu verstoppen voor de pers

Transparantie, een gehoopt voordeel van een systeem zonder koning, blijkt moeilijk te verwezenlijken in gesloten onderhandelingskamers. „Kijk wat er nu gebeurt”, schrijft Henk van de Kerkhof (71) uit Helmond. „Zo graag als onze politici in beeld wilden komen vóór de verkiezingen, zo graag willen diezelfde lieden zich nu verstoppen voor de pers. De verminderde invloed van de koning heeft daar niets aan veranderd.”

Tenslotte schrijven lezers met buitenlandse ervaring trots te zijn op het Nederlands bestel. „Het gewicht en de stabiliteit die de continuïteit van het staatshoofd aan het Nederlands systeem geeft”, aldus Christiane Smit (83) uit Leidschendam, „is voor mij – een Française die sinds meer dan 50 jaar hier met plezier woont – een van de meest positieve ervaringen die ik beleef.”