Gratis studeren in Medina om hier de ‘ware islam’ te prediken

Salafisme

De universiteit van Medina leidt duizenden jonge buitenlanders op in het salafisme, dat streeft naar een ‘zuivere’ islam. Ook in Nederland winnen deze salafistische imams terrein.

Een jonge man in een zwart gewaad loopt de moskee binnen. De bejaarde gebedsomroeper herkent hem meteen. „Wat doe jij hier?” De man heeft een toegangsverbod omdat hij zich eerder agressief had gedragen. Dreigend loopt hij op de gebedsomroeper af. Na een korte woordenwisseling vliegt hij hem naar de keel. Met een harde klap valt de 80-jarige man achterover, tonen beelden van de bewakingscamera uit moskee Al-Ummah in Amsterdam afgelopen november.

In deze moskee vochten oude, gematigde moslims en jonge, salafistische moslims letterlijk om de macht. Die ontwikkeling wordt beschreven in het laatste jaarrapport van inlichtingendienst AIVD. Salafisten proberen gematigde moskeeën over te nemen en gebruiken hierbij soms geweld, stelt de AIVD.

Ook de Belgische veiligheidsdienst signaleerde onlangs dat de gematigde islam wordt verdrongen door het salafisme, een fundamentalistische stroming die de islam wil ontdoen van vernieuwingen en streeft naar een terugkeer naar de ‘zuivere’ islam uit de tijd van de profeet Mohammed.

De machtsstrijd, die vooral speelt in Marokkaanse moskeeën, heeft alles te maken met de toenemende invloed van Saoedi-Arabië op moslims in het buitenland. Het land waar de islam haar oorsprong vindt, gaf de afgelopen decennia honderden miljoenen euro’s uit om haar staatsgodsdienst, een variant op het salafisme, te exporteren over de rest van de wereld.

Een belangrijke pijler in dat beleid is de Islamitische Universiteit van Medina: de in 1961 opgerichte school is uitgegroeid tot de internationale opleidingsfabriek van het salafisme. Er werden al 45.000 mensen uit 160 landen opgeleid als imam, waaronder ook enkele tientallen Nederlanders. Zij krijgen hun opleiding, huisvesting, zakgeld en vliegtickets cadeau van de Saoedische overheid.

Over het opvoeden van kinderen

Op dit moment studeren er veertig Nederlanders, volgens de Facebookpagina ‘Studenten in Medina’ die informatie biedt over de universiteit.

De gevolgen van de Saoedische zendingsdrang werden afgelopen jaar zichtbaar in de Amsterdamse Al-Ummah moskee. De slaande man hoort bij een netwerk van Nederlandse predikers die zijn opgeleid aan de Islamitische Universiteit van Medina. Zij volgen de leer van de voormalige afdelingsdirecteur van deze universiteit, Rabee al-Madkhali, die zich niet bezighoudt met wereldse zaken zoals politiek.

Naarmate de groep meer invloed kreeg in de Amsterdamse moskee, begonnen zij oudere Marokkaanse bezoekers de les te lezen. Allerlei religieuze tradities die voor de Marokkaanse bezoekers heel normaal waren, zoals het gezamenlijk lezen in de Koran, werden verboden omdat de salafisten dit zagen als nieuwlichterij. Uiteindelijk zijn de salafisten uit de Al-Ummah moskee vertrokken, maar het netwerk is in nog minstens tien andere Nederlandse moskeeën actief, waaronder in Rotterdam, Tilburg en Maastricht.

Over zusters die samen eten met andere mannen

De ware islam

Het onderwijzen van jonge buitenlanders door de Saoedische universiteit heeft bijgedragen aan de groei van het salafisme wereldwijd. Die buitenlanders keerden na de studie terug naar hun landen van herkomst en gingen daar in veel gevallen het salafisme prediken.

Hun opleiding in Medina, een van de meest heilige steden voor moslims, leverde hun autoriteit op. „Zij hebben daar goed Arabisch geleerd waardoor zij kunnen claimen dat zij de Koran beter snappen. Daaraan ontlenen zij hun gezag”, zegt Rasit Bal van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), een samenwerkingsverband van 380 moskeeën. „De salafistische interpretatie die zij op de universiteit meekrijgen is erg scherp, eenduidig en zet zich af tegen de samenleving. Ik heb daar persoonlijk veel moeite mee, maar ik moet erkennen dat het goed aansluit bij de verwachting van de nieuwe generatie jongeren. Zij willen weten wat de ‘ware islam’ hun voorschrijft, wat zij wel en niet mogen doen.”

NRC studio

„De aantrekkingskracht van het salafisme is enorm”, zegt ook Yasir Qadhi (42), een van de meest invloedrijke moslimgeleerden in de Verenigde Staten. Hij geeft leiding aan het Al-Maghrib-instituut, dat wereldwijd islamitische conferenties organiseert. Zelf studeerde hij vanaf 1996 tien jaar lang aan de Universiteit van Medina. „Ik vond het salafisme veel krachtiger dan andere stromingen. Soefisten zeggen: lees geen teksten, volg onze interpretatie. Salafisten doen precies het omgekeerde door te zeggen: geloof je me niet? Lees de teksten, dáár staat het. Voor een moslim die opgroeit in het Westen en op zoek is naar identiteit en houvast, is die laatste houding veel overtuigender.”

In Nederland bekleden Medina-alumni inmiddels invloedrijke posities. Niet alleen het bovengenoemde netwerk van predikers die de leer van al-Madkhali volgen, zijn er grotendeels opgeleid. Twee andere oud-studenten zijn Fawaz Jneid en Remy Soekirman, imams die preken in Den Haag, Rotterdam en Utrecht.

Ook een van de vijf imams in de Haagse moskee As-Soennah, de grootste salafistische organisatie van Nederland, is opgeleid in Medina. Op dit moment studeren zes jongeren die voorheen islamles kregen van As-Soennah in Medina. „Volledig op eigen initiatief”, benadrukt voorzitter Taheri. In de zomervakantie komen deze jongeren op eigen kosten in Nederland les geven in verschillende islamitische centra.

Adviezen aan zusters 1/2

De opleiding in Medina staat, zegt As-Soennah-voorzitter Taheri, hoger aangeschreven dan imamopleidingen in Marokko of Turkije – waar nog altijd de meeste imams in Nederland worden opgeleid. Medina onderscheidt zich volgens Taheri omdat het een wetenschappelijke faculteit heeft die de Hadith onderwijst, de overgeleverde uitspraken en handelingen van de profeet Mohammed.

Het lesprogramma in Medina is geheel Arabisch. Na vijf jaar kunnen studenten doorgaan voor een master of doctoraat. Ze leren veel over de geschiedenis van de islam. Ook komt aan bod hoe de islam geïnterpreteerd wordt vanuit verschillende islamitische stromingen, vertellen twee Nederlandse studenten met wie NRC in contact kwam via een Facebookpagina van Medina-studenten. Het kennis nemen van andere stromingen, zou leiden tot meer begrip voor andersdenkenden. De studenten zijn vol lof over hun universiteit, die hen zou proberen klaar te stomen tot een „ruimdenkende imam”.

Polygamie

Een aantal docenten en alumni van de universiteit komt regelmatig naar Nederland om hier lezingen te geven. NRC beluisterde een aantal van die lezingen op de website Annasieha.nl van het salafistische netwerk dat in Amsterdam een machtsstrijd uitvocht met de meer gematigde moskeebezoekers. Professor Abdullah al-Adani zei dat vrouwen „geduld” moeten hebben wanneer een man hen niet goed behandelt. Als hij meerdere vrouwen heeft, dienen zij hier „niet een probleem van te maken” want God heeft polygamie voor de man toegestaan.

Adviezen aan zusters 2/2

Medina-docent Abdurahman Muhiddin zei dat vrouwen hun huis beter niet kunnen verlaten. „De vrouw haar plek is in eerste instantie thuis, en als het noodzakelijk is mag zij naar buiten gaan. Maar dan dient zij zich schaamtevol te gedragen.” De vrouw mag bijvoorbeeld geen restaurant betreden waar ook mannen verblijven, en mannen en vrouwen moeten hun blik neerslaan zodra zij iemand van het andere geslacht tegenkomen.

De geleerden voorzien de Nederlanders ook van opvoedadvies. Rabie Arafaat Mohammedie, die op flyers staat aangekondigd als geleerde in Medina, raadt ouders aan hun kinderen te slaan wanneer zij niet willen bidden. „Omdat er een Hadith [overlevering] is gekomen die zegt: onderwijs je kind het gebed op hun zevende en sla hen als zij dat niet doen op hun tiende.”

Een andere professor van de universiteit is Al-Jarbu. Hij pleitte eerder voor het vernietigen van een historische grot in Medina waar moslims komen bidden tot de profeet Mohammed, omdat hij dit ziet als afgoderij (alleen Allah mag aanbeden worden).

Volgens Rasit Bal van het CMO leidt het prediken van dit gedachtegoed in Nederland tot vervreemding van onze samenleving. „De Saoediërs zien onze samenleving als zondig en heel erg ontspoord, en moslims moeten hier als het ware zien te overleven door zich aan allerlei strikte instructies te houden. Die instructies staan soms haaks op principes als de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw.”

Enige jaren na zijn studie in Medina heeft Yasir Qadhi het salafisme losgelaten. De stroming is toe aan een hervorming, vindt hij. Dat is ook zijn grootste punt van kritiek op de universiteit: deze zou te veel in het verleden leven. „Ze idealiseren de eerste drie generaties moslims, maar over zaken als de moderne geschiedenis of de constitutionele wetgeving hebben ze het niet in Medina. Het gevolg is dat studenten niet goed weten hoe zij zich hier moeten gedragen. Wanneer ze terugkeren uit Medina weten ze alles over de geschiedenis van de islam. Maar hoe zij zich als moslim productief kunnen inzetten in een seculiere, multiculturele samenleving, daarvan hebben zij geen idee.”