Gif-schandaal brak in 19de eeuw Chinees thee-monopolie

Grote Geschiedenisquiz

De geschiedenisquiz bleek erg moeilijk, zoals bij de vraag over Chinese thee. Een beetje feitenkennis kan je ook op het verkeerde been zetten.

Rembrandt: `De samenzwering van de Batavieren onder Claudius Civilis´ (1661-2). The Royal Swedish Academy of Fine Arts, Stockholm

Ruim vierduizend keer werd de afgelopen weken de voorronde voor de Grote Geschiedenisquiz op internet opgestart. En iets meer dan 500 deelnemers vulden hem uiteindelijk volledig in. Waren de 25 vragen, die ook op 25 maart in deze bijlage Wetenschap stonden, dus te moeilijk? Ja natuurlijk! Zou een geschiedenisquiz met makkelijke vragen ooit de naam Grote Geschiedenisquiz verdienen?

Over moeilijke vragen gesproken: wie wéét nu wat de Vliegende Universiteit was (vraag 25)? Zo op het oog leek dat de moeilijkste vraag van de quiz. Toch vulden een ruime meerderheid van 333 mensen hem goed in: A ‘Een illegale universiteit, onder meer voor vrouwen, in eind 19e eeuws Warschau’. Lang niet iedereen zal het antwoord zeker geweten hebben, met een beetje historische speurzin was het namelijk óók de beste gok. Kijk naar de andere multiple choice-antwoorden: zou een KLM-opleiding in de jaren 30 echt vliegende universiteit zijn genoemd (B)? En alsof in de jaren zestig studenten in Australië in een vliegtuig les zouden krijgen (C)! En voor wie weet dat Warschau tot 1918 onder Russische knoet lag – typisch grote-lijn-van-de-geschiedenis-kennis – lijkt een illegale universiteit daar niet onwaarschijnlijk. En zo is dit één van die genadeloze quizvragen waarvan vooral het antwoord naar meer smaakt: wat was dat dan eigenlijk voor universiteit? De latere Poolse Nobelprijswinnaar Marie Curie was ook bij dat illegale initiatief betrokken.

De 500-plus doorzetters in deze quiz kennen zeker hun Klassieken. Want de best gemaakte vraag, precies 500 goed, ging over hoeveel inwoners stemrecht hadden in het veelgeprezen democratische Athene van de vijfde eeuw voor Christus. Niet veel, dat wist iedereen: 20 procent (A). Er waren heel veel slaven en vreemdelingen in de stad, en vrouwen mochten er sowieso weinig.

De inzenders weten daarentegen relatief weinig van mondiale geschiedenis – niet zo gek, want dat wordt nog steeds nauwelijks op school onderwezen. De slechtst gemaakte vraag was dan ook de vraag over thee: waardoor verloor de Chinese thee in de negentiende eeuw zijn monopoliepositie? De meeste invullers dachten te simpel en kozen C: er kwamen Britse theeplantages op Ceylon. Als het Westen ook thee gaat planten is het kennelijk snel afgelopen met China, niet waar? Zo simpel was het niet: een cruciale rol speelde een gifschandaal rondom Chinese thee in 1851. Moderne marketing op zijn negentiende-eeuws. Slechts 44 kozen het goede antwoord. Het is de enige vraag die in meerderheid fout gemaakt is. Deze vraag is dus waarschijnlijk echt te moeilijk. En het derde alternatief klonk ook al zo aannemelijk: de Brits-Indiase thee-industrie ontstond na inbeslagname van levende theeplanten bij de verovering van Kanton in 1841. De enkeling die dit antwoord koos omdat hij al wist dat Kanton in 1841 werd ingenomen, werd dus keihard afgestraft voor die kennis.

De 500-plus doorzetters in deze quiz kennen zeker hun Klassieken

Hebben die ruim vijfhonderd internet-inzenders soms het meeste opgezocht op Google? Erg makkelijk is dat thee-verhaal niet terug te vinden. Waarschijnlijk is Google toch buiten gebleven, want anders zou juist de supermakkelijk na te zoeken ‘Coppestok’ uit vraag 17 wel door iederéén goed gemaakt zijn. Nu wisten 440 inzenders waarschijnlijk al uit het hoofd het juiste antwoord: een figuur uit de inname van Den Briel in 1572 (en dus niet een personage uit Who pays the ferryman of een pilotensmokkelaar in de Biesbosch in 44/45, zoals in totaal 89 mensen raadden).

Deze haast achteloze topscore op een detail van de Nederlandse geschiedenis typeert waarschijnlijk de deelnemers. Jan Pieterszn Coppestok is een klassieker uit de ouderwetse Vaderlandsche Geschiedenis. Deze man zei in 1572 tegen de geuzenleider Bloys van Treslong dat in Brielle geen Spanjaarden zaten, waarna de Geuzen de aanval durfden te openen. Die val van Den Briel werd een omslag in de Tachtigjarige Oorlog. Je zou kunnen zeggen dat Coppestok de wegbereider is van de Nederlandse Natie. Al kan je ook zeggen dat hij een verrader was van de wettige heerser van Holland, graaf Filips II.

Een multiple choice-geschiedenisquiz is soms ook een verkenning van alternatieve geschiedenis. Was het maar waar, bij vraag 13, dat de Tsjech Jan Masaryk eigenlijk aanspraak had op de Boheemse troon. Maar in werkelijkheid werd deze minister van Buitenlandse zaken in 1948 vermoord tijdens de machtsgreep van de communisten, door hem uit het raam te duwen. Ook een vraag die de meesten achteloos goed maakten: 457 correct. Een klassiek feitje uit de Koude Oorlog-geschiedenis.

Op donderdagavond 25 mei, Hemelvaartsdag, is de uitzending van de Grote Geschiedenisquiz (20.25 uur, NPO 2). U zult zien: de deelnemers die zijn geselecteerd op grond van deze genadeloze voorronde, blinken er meestal uit door hun historische kennis.