Column

Gehypnotiseerd door een spook in spijkerbroek

Beeld van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: de hologram-politicus.

De linkse Franse presidentskandidaat Jean-Luc Melenchon. Foto AFP

Een blauwe flits, een dramatisch deuntje, een vingerknip. En hij daalde neer uit de hemel: de extreemlinkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon, de Franse Bernie Sanders. Dinsdag sprak hij als hologram op zeven plaatsen tegelijk een kleine menigte toe. Zoals hij al eerder verscheen in Parijs. Zijn geestverschijning droeg een spijkerbroek en een communistisch jasje en ageerde tegen de ‘maîtres de la terre’ , de elite. En de aanhangers juichten voor een luchtspiegeling.

Het leek Hans Klok-politiek. Op internet volgden Star Wars-geintjes: Obi-Wan Mélenchon, et cetera. Maar hoe grappig was het? Het gaat om een politicus die sterk stijgt in de peilingen. Die Frankrijk uit de EU en NAVO wil. Maar los van die inhoud, wat me verbijsterde waren die volle zalen voor een hypnoseshow. Tienduizenden, ongetwijfeld slimme, jonge mensen die een optische illusie van een 65-jarige politicus toejuichen. Een spook dat dode dichters citeert en negentiende eeuwse ideologieën oppoetst. Ze stonden op toen hij verscheen, ze riepen naar hem: résistance, résistance!

Ze lieten zich bedwelmen door een high tech-hallucinatie. Dit is meer dan een gimmick. En het gaat over meer dan alleen die typisch moderne vermenging van hypermodern en retro, die trend van terug naar vroeger met moderne middelen (zie ook de hipsters en IS). Het gaat over de schaameloze wens om bedwelmd te worden.

Die ‘hologram’-techniek is niet nieuw: het is een negentiende eeuwse spiegeltruc, een optische illusie met een stuk schuin glas, ‘het spook van Pepper’ genaamd. Die truc is dankzij nieuwe techniek nu ook live toepasbaar. En zo worden de hologrammen al jaren gebruikt in bijvoorbeeld de showbizz. Zo zong Elvis Presley in 2009 een live duet met Céline Dion. En zo herrees Tupac als hologram uit de dood.

Het Amerikaanse leger had ooit een plan, in de jaren negentig, om een hologram boven Irak te projecteren, om zo Saddam Hussein schrik aan te jagen. Helaas nooit uitgevoerd.

Niet in de politiek

Maar in de politiek speelden hologrammen tot voor kort geen rol. Logisch, zou je denken. Politiek is een ideeënstrijd, geen goochelshow. Natuurlijk zijn politici ook theatermakers, maar wel met de pretentie van echtheid. Welke politicus wil er gezien worden als luchtspiegeling?

Nou, steeds meer. In 2012 was het de Indiase Narendra Modi, een fundamentalist, die zichzelf als 26 hologrammen uitzond over het land. En in 2014 liet Erdogan een reusachtig hologram van zichzelf een speech geven. En nu dus Jean-Luc Mélenchon. Die is dus extreemlinks, maar dat is niet eens relevant. Hij noemt zichzelf trouwens ook populist.

Niet toevallig verschenen populisten als eersten als hologram. Kenmerkend voor populisten is dat ze de werkelijkheid brutaliseren, hun eigen versie op de wereld projecteren.

Wie zichzelf als hologram presenteert, laat die pretentie van echtheid los. Het is symbolisch voor een nieuwe politiek. De hologram-politicus zegt: ik ben de beste show, ik ben de beste magiër. De werkelijkheid is irrelevant, zoals je in de bioscoop bij een goede film ook niet aan de toestand buiten op straat denkt.

Kennelijk slaan die luchtspiegelingen aan bij een generatie waarvan ik dacht dat ze zo snakten naar echtheid en authenticiteit. Naar tastbare zaken. Maar die tijd van werkelijkheidshonger lijkt voorbij.

Die ‘werkelijkheid’, met z’n nepnieuws en z’n versplintering, is ook veel te verwarrend. Factchecken is killing voor magie. Het gaat juist om wie die honger naar magische vervoering het beste kan stillen. De show als opium. Wie het meest ‘in touch’ is met de toestand van het land, welke analyse klopt — ach. Het gaat om de beste hallucinatie, waardoor je die toestand juist vergeet.

De mens wil bedrogen worden, dat is niet nieuw, maar in de politiek, zo openlijk, zo willens en wetens? Want naar een hologram kijk je omdat je gefopt wilt worden. Heel even geloven dat Tupac of Elvis of Lenin of Trotski voor je staat. Incroyable.