Column

Gebukt onder een studieschuld

Lenen

Steeds meer mensen kunnen hun studieschuld niet terugbetalen. Maar wie leent, betaalt nu wel nul procent rente. Hoe zit dat?

Illustratie XF&M
  1. Hoe werkt studiefinanciering ook alweer?

    Sinds september 2015 gelden nieuwe regels voor wie aan een hogeschool of universiteit begint. Je krijgt dan niet langer een basisbeurs als gift, maar kunt geld lenen. Dat betaal je na je studie – met rente - terug. Alleen je ov-kaart en een aanvullende beurs zijn nog een schenking, mits je binnen 10 jaar afstudeert. Maar die laatste krijg je alleen als je ouders niet te veel verdienen: jaarlijks is dat maximaal 48.000 euro belastbaar loon of – bij zelfstandigen – verzamelinkomen. Wie vóór september 2015 ging studeren, valt onder het oude systeem en krijgt dus gewoon nog een basisbeurs. Ook voor mbo-studenten blijft alles bij het oude.

  2. Valt je studieschuld door het nieuwe leenstelsel hoger uit?

    Er zijn nog geen cijfers over de gemiddelde studieschuld van mensen in het nieuwe stelsel. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft die pas in 2018, als de eerste lichting is afgestudeerd. Wel maakte het Centraal Planbureau (CPB) in 2014 al een prognose. Die luidt dat mensen bovenop het bedrag van 15.000 euro dat zij in 2015 opbouwden aan studieschuld, gemiddeld nog eens 6.000 euro (thuiswonende studenten) tot 9.000 euro (uitwonenden) lenen. Dan zit je op een gemiddelde studieschuld van 21.000 à 24.000 euro.

    Ook het Nibud verwacht een stijging. Vóór september 2015 leenden studenten zonder aanvullende beurs gemiddeld 386 euro per maand naast hun gratis basisbeurs van circa 290 euro. Dat wordt 676 euro per maand als ze die 290 euro erbij lenen. Maar hoe hoog de studieschuld uitvalt, blijft voorlopig koffiedik kijken. Misschien zijn studenten wel meer gaan bijverdienen of betalen hun ouders een groter deel van hun studie.

  3. Was er niet onlangs nieuws over hogere studieschulden ?

    Dat verhaal ging alleen over mensen die nog onder het oude studiestelsel vallen. Hun gemiddelde schuld bleek in acht jaar tijd met zo’n 3.000 euro te zijn opgelopen: van ongeveer 12.000 euro naar bijna 15.000 euro, schreef dagblad Trouw vorige week. De toename komt onder andere door het gestegen collegegeld, dat je sinds 2007 apart kunt lenen.

  4. Kan ik straks mijn studieschuld wel terugbetalen?

    In 2016 lukte het bijna 100.000 oud-studenten niet om maandelijks af te betalen. Maar DUO benadrukt dat het de meesten van hen tijdelijk niet lukte. Dat wil nog niet zeggen dat deze groep zijn schuld nooit terugbetaalt aan de staat. Voor studenten die onder het nieuwe leenstelsel vallen, is de kans nog kleiner dat zij uiteindelijk het hele bedrag niet terugbetalen, ook als zij meer geld lenen. Zij hebben daar namelijk niet 15 jaar de tijd voor, zoals voorheen, maar 35 jaar. Door die lange betalingstermijn is het maandbedrag nu lager. Ook kun je, maximaal vijf jaar lang, een pauze instellen.

    Het nieuwe regime is in nog een opzicht soepeler: pas als je meer verdient dan het minimumloon, begin je met terugbetalen. Tot dan toe moest dat al boven bijstandsniveau. DUO rekent automatisch uit hoeveel je per maand kunt terugbetalen en verlaagt dat bedrag zo nodig als je inkomen daalt. Dat kan doordat de Belastingdienst die data automatisch doorgeeft.

  5. Volgens DUO betaal ik dit jaar 0 procent rente. Zoveel mogelijk lenen dan maar?

    Dat is geen slim plan. De rente is nu inderdaad nul procent. Je schuld neemt dus een jaar lang niet extra toe als je nog studeert. Maar het ministerie van Financiën bepaalt elk jaar opnieuw voor DUO hoe hoog de rente het jaar erop is. Het baseert dit op het behaalde rendement op zijn openbare leningen. Daar valt dus geen peil op te trekken. Je zou natuurlijk maximaal kunnen lenen en wat je niet nodig hebt, laten renderen op een spaarrekening. Maar ook daar ligt de rente laag. Bovendien: heb je de discipline om dat geld jaren niet aan te raken, ook als het financieel tegenzit?

    Voor oud-studenten, die in principe al afbetalen, geldt dat de rente maar eens in de vijf jaar wordt bijgesteld. Deze periode, van 2013 tot eind dit jaar, was de rente ook voor hen laag: 0,6 procent. Maar de periode ervoor was dit nog 4,17 procent en in de jaren negentig zelfs 9,49 procent. Dan loopt je schuld hard op, ook doordat de rente elk jaar bij je lening wordt opgeteld. En deze rente mag je niet aftrekken van je belastbare inkomen, zoals vaak wel kan bij hypotheekrente.

  6. Kun je nog een hypotheek krijgen met een studieschuld?

    Dat is wel lastiger. Je kunt een studieschuld verzwijgen: die is namelijk niet bekend bij het Bureau Krediet Registratie. Maar als de hypotheekverstrekker daar ooit achterkomt, ben je wel zuur. Dan kan die je hypotheek zelfs per direct terugvorderen. Meld je het wel, dan telt 0,45 procent van het totaal geleende bedrag mee bij het bepalen van je maandlasten. Bij studieschulden uit het oude stelsel is dat zelfs 0,75 procent.

    Hoe hoger je oorspronkelijke studieschuld, des te hoger dus ook je maandlasten uitvallen. Bij een studieschuld van 20.000 euro (huidige leenstelsel) gaat de bank er dan bijvoorbeeld van uit dat je maandlasten 90 euro per maand hoger zijn dan normaal. Daardoor krijg je 24.000 euro minder hypotheek. Er is wel een truc die ervoor zorgt dat de bank niet meer naar je oorspronkelijke studieschuld kijkt, maar naar je huidige, resterende schuld: los eenmalig een extra bedrag af. Dat hoeven geen duizenden euro’s te zijn.

  7. Is het slim om je ouders jouw studie te laten betalen, nu DUO je bijna voor niks geld leent?

    Als je ouders het rationeel bekijken, kunnen ze hun geld beter beleggen. Dan halen ze als ze het slim aanpakken waarschijnlijk een hoger rendement. Ze kunnen jou later altijd nog een bedrag schenken om je studieschuld (deels) mee af te lossen. Maar zoals financieel planner Andrea Middel van adviesbureau Lyncs zegt: „De afwegingen van ouders zijn zelden rationeel, eerder emotioneel. Zij willen bijvoorbeeld dat hun kind geen schuldenlast meetorst na zijn of haar studie.”