Recensie

Een puberboekenprijs voor ‘Suzy en de kwallen’, is dat terecht?

Elke week bespreekt NRC online een jeugdboek. Deze week het puberboek Suzy en de kwallen, een van de winnaars van de Gouden Lijst 2017.

Suzy en de kwallen van Ali Benjamin is een voorbeeldig puberboek, maar geen heel indrukwekkende literatuur. Daarom, en desondanks, won het deze vrijdag de Gouden Lijst 2017, voor het beste vertaalde puberboek. Het was volgens de jury ‘een boek dat in alle opzichten overtuigt en raakt, een boek dat veel mogelijkheden tot identificatie biedt’ – en die argumentatie is interessant. De functie van het boek, wat het boek doet, wordt eigenlijk belangrijker gevonden dan al het andere; de waarde ervan als literair werk iets minder.

Het is een verdedigbare benadering, zeker als het doel van je prijs is om pubers een mooi boek aan te reiken, maar het laat wel buiten beschouwing dat er ook wel wat af te dingen is op Suzy en de kwallen.

In stilzwijgen

Het verhaal gaat over de 12-jarige Suzy, die zich in stilzwijgen hult sinds haar vriendin Franny is overleden. Ze is om onverklaarbare redenen verdronken in zee. Nee, niet onverklaarbaar, meent Suzy als ze in een aquarium een bordje leest over de dodelijke Irukandji-kwal. Die kwallensoort houdt van warm water, en door de opwarming van de aarde zou die wel eens de kust bereikt kunnen hebben waar Franny zwom – en haar dodelijk geprikt hebben. Deze hypothese gaat ze onderzoeken, hij stuwt haar en het verhaal voort.

Behalve voor heel aantrekkelijke kwallenfeitjes staat die benadering garant voor een originele blik op rouw. Suzy schaamt zich, omdat zij en Franny vlak voor haar dood met ruzie uiteengingen en legt zich daarom niet neer bij het verlies, zoekt ze naar verklaringen. Ali Benjamin tekent bovendien op nogal onverbloemde wijze de keiharde wereld van pubers op school, en hun unverfroren normcontrole die buitenbeentjes in peilloze diepten kan storten.

Populairemeisjesdingen

Suzy is zo’n buitenbeentje – terwijl zij zich interesseerde voor ‘dingen over vleermuizen en gloeiwormen’, viel Franny voor populairemeisjesdingen zoals make-up en ontstonden er barstjes in hun jarenlange vriendschap. In die zin laat Ali Benjamin zich wel erg kennen als Amerikaanse jeugdboekenschrijfster: erg origineel zijn dit buitenbeentje als hoofdpersoon en de beschrijving van de highschool, inclusief prom aan het eind, niet. Benjamins zinnen neigen ook meer dan eens naar kitsch, en de krachtige en inspirerende levenslessen die ze er naar het einde toe doorheen weeft (‘we zijn de enige soort die kan besluiten om te veranderen’) geven de zelfhulpmotieven van deze jeugdschrijfster wel erg veel voorrang.

Benjamin wil heel graag dat het met Suzy goed afloopt, vermoed je op een gegeven moment, en daarom gebeurt dat ook. Dat gaat ten koste van de geloofwaardigheid. Dus dat het ‘in alle opzichten overtuigt’, daar ben ik het niet mee eens.

Maar toch, de worsteling van de nog kinderlijk magisch denkende Suzy in een omgeving die steeds volwassener wordt, is ook ontroerend. Daarin heeft de Gouden Lijst-jury gelijk: een boek dat je raakt. Zeker als je een puber bent.