Tillerson valt uit naar Iran maar nucleaire deal blijft

Geopolitiek

Volgens de VS heeft Iran een destabiliserende werking op de hele regio, maar wordt het atoomakkoord goed nageleefd in Teheran.

Iraanse president Rouhani (rechts) met het hoofd van de Iraanse nuclaire organisatie Salehi (tweede van rechts) en minister van Buitenlandse Zaken Zarif (tweede van links) Foto AFP

De regering van Donald Trump bestookt haar tegenstanders graag met harde woorden. Nadat Noord-Korea vorige week de volle laag had gekregen, was woensdag de beurt aan Iran.

Minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson beschuldigde Teheran van „alarmerende en voortdurende provocaties, die terreur en geweld exporteren, die meer dan één land tegelijk destabiliseren”. Wegens Irans optreden in landen als Irak, Syrië, Jemen en Libanon kondigde Tillerson een onderzoek aan of het beleid tegenover Iran moet worden verscherpt.

Maar diezelfde Tillerson had vlak daarvoor aan het Congres laten weten dat Iran de afspraken naleeft van het internationale nucleaire akkoord uit 2015. Op grond daarvan staakte Iran de verrijking van uranium, nodig voor de productie van kernwapens. Voor hij president werd had Trump herhaaldelijk verklaard dat de deal met Iran een grote vergissing van de toenmalige regering-Obama was en dat hij die wilde opzeggen.

Niets wijst er echter op dat dit spoedig staat te gebeuren, al maken de VS geen geheim van hun ongenoegen over Iran in niet-nucleaire kwesties.

De werkelijkheid is ook dat de Amerikanen nogal wat hebben te verliezen bij het opzeggen van het akkoord. Niet alleen zou het de betrekkingen met Rusland en de grote Europese staten, die eveneens ondertekenden en juist te spreken zijn over het akkoord, kunnen schaden, er zijn ook grote economische belangen in het geding. Het vliegtuigbedrijf Boeing heeft na het akkoord Iraanse orders ontvangen ter waarde van een slordige 20 miljard dollar.

Een verkoop van deze omvang is volgens het Amerikaanse ministerie van Handel goed voor ongeveer 18.000 banen in de Verenigde Staten, merkte Boeing begin deze maand fijntjes op, na ondertekening van weer een nieuw contract in Teheran. En behoud van banen in de VS is een andere verkiezingsbelofte van Trump. Nieuwe sancties tegen Iran, waarop sommige haviken in het Congres aansturen, zou die werkgelegenheid in gevaar kunnen brengen.

De Verenigde Staten moeten bovendien oppassen dat ze aanhangers van de harde lijn in Teheran niet de wind in de zeilen geven. Op 19 mei zijn er presidentsverkiezingen. De huidige, relatief gematigde Hasan Rohani, die een belangrijke rol bij het bereiken van het nucleaire akkoord speelde, hoopt te worden herkozen maar of dat lukt is nog allerminst zeker. De Iraanse economie groeit weliswaar, toch heeft het armere deel van de samenleving daarnog maar mondjesmaat van geprofiteerd.

Tillerson heeft gelijk dat Iran zijn invloed heeft vergroot in landen als Irak en Syrië. De ironie is echter dat de VS en Iran daar deels dezelfde vijand bestrijden: Islamitische Staat.

In Syrië lopen hun wegen echter sinds een paar weken uiteen. Wilde Trump aanvankelijk de Syrische president Assad laten zitten, na de chemische aanval op Khan Shaykhun en de Amerikaanse raketaanval ter vergelding daarvan, staan de VS nu feller tegenover Assad. Iran (én Rusland) blijven echter pal achter Assad staan.

In Jemen ligt de zaak anders. Bij de burgeroorlog in dat land heeft de regering Trump duidelijk partij gekozen voor de Saoedische benadering. De Saoediërs betichten de shi’itische houthi’s ervan gemene zaak met de Iraniërs te maken. Saoedi-Arabië steunt daarom de door de Houthi’s verdreven Jemenitische regering en bombardeert de Houthi-gebieden naar hartelust. De VS verstrekken veel wapens en ondersteunen de Saoediërs ook actief in Jemen.

Dat er maar heel weinig bewijs is van Iraanse steun aan de Houthi’s, lijkt Washington niet te deren. De Amerikaanse minister van Defensie, James Mattis zei deze week bij een bezoek aan Saoedi-Arabië dat de destabiliserende invloed van Iran moest worden overwonnen om vrede in Jemen te kunnen bewerkstelligen.

Of de VS inderdaad harder optreden tegen Iran blijft onzeker. Het is juist die onzekerheid die Trump heeft uitgeroepen tot zijn handelsmerk.