Column

La présidente is de baas

Politieke fictie Met de naderende verkiezingen verscheen in Frankrijk recent veel politieke fictie. Welk beeld doemt daaruit op?

Het is 1 december 2021, Marine Le Pen, president van Frankrijk, krijgt de eerste peilingen onder ogen voor de presidentsverkiezingen van enkele maanden later. Ze geven aan dat Mohamed Labbes, lijsttrekker van de Broederschapspartij, met ruime meerderheid zal winnen. Inmiddels is de doodstraf heringevoerd, kan de Franse nationaliteit worden ontnomen van iedereen met een buitenlandse voorouder en begint de schooldag met de Marseillaise. Gemengde huwelijken worden ontmoedigd, in steden is overal permanente videobewaking. Boris Johnson is de opvolger van Theresa May, die de Brexit liet mislukken, Frauke Petry (AfD) heeft Angela Merkel met pensioen gestuurd. Dan vergiftigen terroristen het drinkwater. De avondklok wordt ingesteld, moslims worden voortaan via hun mobieltje gevolgd. Als Marion Le Pen haar tante opvolgt, neemt ze maatregelen om elke vorm van kritiek te smoren: de ‘nieuwe burger’ moet anders worden opgevoed.

Lees ook: Dan maar revolutie! Voorafgaand aan de eerste ronde overheerst het pessimisme in de Franse politieke non-fictie.

Dit is kortweg het scenario van Totalitaire, een stripboek van François Durpaire en Farid Boudjellal. Maar ook in romans is het genre van de ‘politique-fiction’ al jaren populair. Op allerlei manieren wordt de politiek in Frankrijk verbeeld, in what if-romans, thrillers, satires, strips. Vaak spat het engagement ervan af. Maar in Totalitaire gaat het ook om andere zaken, zoals privacy: nu worden gegevens over onze identiteit voor commerciële doeleinden gebruikt, maar wat als de staat zich ervan bedient? Als uit ‘veiligheidsoverwegingen’ onze vrijheid steeds verder wordt ingeperkt?

In de meeste recente politieke fictie is, vermomd of niet, een hoofdrol weggelegd voor Marine Le Pen en het extreem-rechtse Front National (FN). Jérôme Leroy, auteur van de politieke roman Le bloc, schreef als vervolg op zijn boek het scenario van de film Chez nous. De film, die al veel polemiek veroorzaakte, toont hoe het FN in Noord-Frankrijk medestanders werft.

Van Gérard Mordillat verscheen Moi, présidente, een satirische klucht waarin hij de handel en wandel van een ‘présidente’ verbeeldt. Hij laat een televisiestation haar volgen, 24 uur per dag. Haar Ministère du Racisme Efficace krijgt de opdracht efficiënt te werk te gaan bij het uitzetten van ongewenste personen. Frankrijk moet ‘gezuiverd worden’. Zet het leger erop, verordonneert ze, ‘de Fransen houden toch zo van duidelijkheid? Nou – dan zullen we duidelijk zijn’. Zo foetert de ‘présidente’ nog wel even door.

Islamitische staat

In de politieke toekomstfabel Onderworpen van Michel Houellebecq is Frankrijk een islamitische staat, onder de democratisch gekozen president Mohammed Ben Abbes. Hoewel de optie van een president van Arabische afkomst vooralsnog uit de lucht is gegrepen, laat Sabri Louatah dat laatste wél gebeuren in zijn vierdelige romanreeks, waarvan nu de eerste twee delen zijn uitgegeven. Hier gaat het om de Frans-Algerijnse socialistische presidentskandidaat Idder Chaouch. In alle opzichten is hij Franser dan Frans. Met zijn slogan ‘De toekomst is nu’ wint hij vele harten – vooral van families van Noord-Afrikaanse oorsprong en van kansloze jongeren in de banlieue.

Louatah wilde een epos schrijven over degenen die begin jaren zestig naar Frankrijk zijn gekomen, maar nooit écht hun plek hebben gevonden. Ook laat hij de grote verwarring bij de Franse bevolking zien over identiteits- en migrantenkwesties. Jammer is dat zijn meeste personages geen echt karakter krijgen.

Les Républicains, de boeiende roman van Cécile Guilbert, telt wél overtuigende personages: een schrijfster en een bankier die samen op de befaamde Science Po hebben gezeten, ontmoeten elkaar weer na dertig jaar. Dolend door de chique arrondissementen van nachtelijk Parijs raken ze aan de praat over hun levens. Zo komt het milieu tot leven van de conservatieve Parijse elite, die zich van armoede geen voorstelling kan maken.

Welke recente politique-fiction je ook ter hand neemt, politici komen er slecht vanaf. Ook schuift de ideologie van rechts op naar extreem-rechts, raakt links versnipperd, en verdwijnt. Deze fictie belicht de werkelijkheid, al lijkt die zelf soms bijna fictie geworden.