Gedichten die dansen boven het gras

Poëziemuseum

Op de grasmat van het Museumplein staat sinds kort een nieuw museum. Dit Poëzie Museum bestaat uitsluitend virtueel.

Beeld app Poëzie Museum

Op het Museumplein opende deze maand een gigantisch nieuw museum. Tien paviljoens, 24 uur per dag, en ook nog eens helemaal gratis. O ja, één ding, het Poëzie Museum bestaat alleen virtueel.

Ik probeerde het museum uit. Het werkt zo: je downdloadt de app, opent hem op het Museumplein en als je vervolgens via je scherm om je heen kijkt plaatst de app een virtuele laag over de omgeving.

Je ziet gelijk een typografisch feest – gedichten die in de lucht vliegen, poëzie op de grond, zwevende dichtersnamen en rechthoekige vlakken als digitale architectuur. De ongezellige, winderige grasmat die het Museumplein vaak is wordt opeens een stuk aantrekkelijker.

Niet voor niets is kunstenaar en art director Johannes Verwoerd (samen met Twan Janssen van International Silence en schrijver Anna Enquist) mede-initiatiefnemer van het project. Het veranderen van bekende Amsterdamse plekken is Verwoerd niet vreemd; vorig jaar ging zijn serie ‘Amsterdam Landmarks’ viral op internet, hij haalde daarin bekende Amsterdamse gebouwen weg van foto’s, zodat je opeens uitkijkt over een Amstel zonder Hermitage of het IJ zonder Centraal Station.

Curator Anna Enquist

Curator van dit nieuwe museum is schrijver Anna Enquist. Zij koos haar persoonlijke hoogtepunten uit de Nederlandse poëzie, wat resulteerde in een selectie van tien dichters met ieder zes werken; dit zou een goede indruk moeten geven van hun oeuvre. Het museum werd in anderhalf jaar ontwikkeld en gefinancierd door het Nederlands Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

Om te beginnen verruil ik het uitzicht op het Stedelijk Museum via mijn telefoon voor het Annie M.G. Schmidt-paviljoen. 360 graden om mij heen dansen vrolijk gekleurde letters. Ik kies voor het gedicht ‘Als eindelijk…’ dat boven mij in de lucht zweeft.

    ‘Als eindelijk…’

  • Wanneer je jong bent heb je doorgaans nooit een cent in kas
  • en áls je eind’lijk geld hebt voor een hele dure jas,
  • dan staat ie je niet meer. (..)

En op de grond lees ik ‘Erwtjes’, over een oude vrouw die terugkijkt op haar jeugd. Terwijl je het gedicht leest, komen de regels steeds dichter bij je voeten, waardoor je krom moet staan om de laatste zinnen te lezen.

Het Rijksmuseum verwissel ik voor het Menno Wigman-paviljoen, waar ik een eenvoudig maar krachtig geschreven gedicht lees (‘Levensloop’).

    ‘Levensloop’

  • Hij stierf
  • zoals hij in zijn Opel reed: beheerst,
  • correct, zijn ogen dapper op de weg.

Ik loop verder, en in plaats van het Amerikaanse consulaat kies ik voor het Gerrit Kouwenaar-paviljoen. Daar zweeft ‘De laatste dagen van de zomer’.

Trager de wespen, schaarser de dazen / groenvliegen grijzen, engelen gene, niets dat hier hemelt, alles brandt langer

Hoewel curator Enquist zegt niet te hebben gekozen voor een bepaalde thematiek (zelf baseerde ze haar keuze op „lees nou eens, dit is mooi!”) reflecteren veel gedichten op het jong zijn.

Neem Menno Wigman, ‘Hard tegen hard’.

    ‘Hard tegen hard’

  • Hij stierf
  • zoals hij in zijn Opel reed: beheerst,
  • correct, zijn ogen dapper op de weg.
  • We waren niet begaan met wat er stierf.
  • Een trage stoet, een laatste groet:
  • het deed ons niets. We waren jong
  • en hoonden het misbaar van bloemen
  • en verklede mussen, we liepen door
  • en leefden onze tijd aan stukken

Zijn de jonge vrienden die zorgeloos met muziek in het gras zitten soms ingehuurde figuranten? Maar waar oud op jong reflecteert, reflecteert jong nergens op; de jongste dichter in het museum (Alfred Schaffer) stamt alweer uit 1973. Tijdens de lancering zei Enquist dat de vaak lange zinnen van jonge dichters niet binnen de vormgeving pasten. Voor een jonger publiek, dat minder bekend is met poëzie, is deze selectie van dichters daardoor misschien toch een ietwat zware kluif.

Maar los daarvan is het Poëzie Museum een gedurfd en vernieuwend initiatief, waarbij je de kunstvorm verrijkt in een nieuwe dimensie. Is er voortaan toch een reden om op het plein te komen.

Het Poëzie Museum is te downloaden. Voorlopig alleen voor iOs (voor Android „verschijnt binnen enkele weken” volgens de makers).