Theresa May gokt op stevig mandaat

verkiezingen VK

Met het uitschrijven van verkiezingen hoopt de Britse premier May te profiteren van haar voorsprong in de peilingen. Het zou meer steun voor Brexit betekenen van de kiezer, maar ook de kritiek smoren in de eigen partij.

De Britse premier Theresa May verklaarde dinsdagochtend nieuwe verkiezingen voor het Verenigd Koninkrijk te willen. Ze hoopt bij vervroegde verkiezingen een steviger mandaat te krijgen voor de harde Brexit die zij voorstaat. Ze staat er goed voor. Zes vragen over wat velen zien als opnieuw een slimme zet van Theresa May.

1Waarom stelt Theresa May dit voor?

May is nu niet premier van het Verenigd Koninkrijk omdat ze zo populair is bij kiezers, maar omdat zij het politieke spel binnen de Conservatieve partij na het Brexit-referendum het slimst speelde. May merkt al langer dat dit haar kwetsbaar maakt.

Als de Brexit-onderhandelingen de komende jaren moeilijk verlopen, en als de Britse economie in zwaar weer zou belanden, als banen verdwijnen en prijzen stijgen, zal het gemor toenemen: wie heeft May toestemming gegeven zo te handelen? Als May de verkiezingen wint, wordt het antwoord op die vraag simpel: de Britten zelf.

2 Gaan de verkiezingen over Brexit?

Als het May lukt de verkiezingen compleet over Brexit te laten gaan en te overtuigen dat zij de capabele, rustige, ervaren politica is die het land door deze risicovolle tijd kan loodsen, is de kans op winst het grootst.

Labour-leider Jeremy Corbyn kan scoren met een belangrijk maar onderbelicht punt: Brexit zal de komende jaren zo goed als alle aandacht en capaciteit van politici en ambtenaren vergen. Voor essentiële hervorming van de zorg, het onderwijs en de arbeidsmarkt is geen tijd. Terwijl uit onderzoeken blijkt dat dat juist de onderwerpen zijn die kiezers het belangrijkst vinden. Corbyn kan beweren dat het Verenigd Koninkrijk als gevolg van Brexit vastloopt.

3 Wat vindt Labour van deze stap?

Corbyn reageerde snel door te zeggen dat hij vervroegde verkiezingen natuurlijk steunt. De officiële reactie verschilt echter van de werkelijkheid. Momenteel heeft Labour 229 zetels in het Lagerhuis. Binnen de Lagerhuisfractie van de partij wordt serieus rekening gehouden met een monsterverlies, waardoor de partij uit zou kunnen komen op minder dan 140 zetels. Dat betekent dat circa negentig Labour-lagerhuisleden weten dat zij wellicht snel op zoek moeten naar een nieuwe baan. Dat is funest voor de sfeer, strijdbaarheid en eenheid in de fractie.

De komende dagen kan een discussie uitbreken of Corbyn de partij naar de slachtbank moet leiden of alsnog de eer aan zichzelf dient te houden. Een eventuele opvolger van Corbyn zou waarschijnlijk ook van de linkerflank van de partij komen. Het probleem voor Labour is dat de partij alleen algemene verkiezingen wint als de partij een centrum-linkse campagne voert.

4 Denkt Londen dat de onderhandelingen over de Brexit hierdoor worden vertraagd?

De komende weken spelen de Brexit-onderhandelingen zich toch vooral aan de overzijde van het Kanaal af. De 27 overige EU-leden moeten het eens worden over een onderhandelingsstrategie. Zij houden op 29 april een top om hierover tot een akkoord te komen. Als May stevig wint, zou zij na 8 juni gewoon verder kunnen gaan waar zij gebleven is. Britse onderhandelaars schatten al langer in dat de moeilijke punten van de besprekingen toch pas plaatsvinden als de Franse en de Duitse verkiezingen achter de rug zijn in september.

Mocht May de verkiezingen verliezen of slechts een krappe meerderheid behalen, dan ontstaat opnieuw een onduidelijke situatie. Moet May opstappen? Moet de Brexit-strategie herzien worden? Wil de nieuwe leider van het land überhaupt doorgaan met Brexit? Hoe groot de voorsprong in de peilingen voor May ook is op dit moment, het blijft een politieke gok. Het afgelopen jaar (Brexit, Trump) heeft duidelijk gemaakt: zekerheden bestaan niet.

5Waar kunnen de EU-minnende Britten met hun stem terecht?

Bij de Britse Liberaal-Democraten, de LibDems. Zij werpen zich op als redelijk alternatief. De Tories willen een harde Brexit. Labour is de weg kwijt en weifelt. De LibDems zijn fel tegen Brexit en hopen daarmee stemmen weg te trekken bij zowel Labour als de Conservatieven. Ze zullen zich gesteund voelen door hun winst in een tussentijdse verkiezing voor een Lagerhuiszetel in het Zuid-Londense kiesdistrict Richmond Park. De kandidaat van de LibDems voerde een anti-Brexit-campagne. De LibDems zullen hopen iets van hun grote verlies van 2015 (van 57 naar 8 zetels) goed te maken. Toen werden ze afgestraft voor hun deelname aan de coalitieregering met de Tories.

Het wordt ook interessant om te zien wat UKIP doet. Voor de anti-EU-partij was Brexit de grote beloning na jarenlang zwoegen. Maar geruzie, eindeloos veel wisselingen aan de top en onenigheid met een belangrijke donor hebben de partij geen goed gedaan.

6Denkt Brussel dat onderhandelingen over de Brexit hierdoor worden vertraagd?

Europees ‘president’ Donald Tusk laat bij monde van een woordvoerder weten dat de vervroegde verkiezingen geen enkel effect hebben op de voor de komende maanden geplande bijeenkomsten. Maar heeft de speciale Brexittop eind april nog wel zin als de Britten kort daarna verkiezingen houden? Regeringsleiders verplaatsen zich niet graag voor niets, helemaal niet in het weekend. Maar nu de boel afblazen zou de indruk wekken dat leiders stiekem hopen dat May onderuit gaat en Brexit van de baan is. „Het proces is door de Britten zelf in gang gezet”, zegt een ingewijde in Brussel. „We kunnen niet anders dan ons daarop voorbereiden.” Een EU-diplomaat zegt het zo: „Op 29 april gaat het om het bepalen van ónze positie.” Dat de Britten nu nog naar de stembus willen, is hun zaak.

7Hoe reageerden de markten?

Grote bewegingen in de koers van het Britse pond, dinsdag: eerst een duikeling nadat bekend werd dat de premier met een belangrijke mededeling zou komen. Daarna ging het pond in een steile klim omhoog. Aan het einde van de middag was het pond meer dan 1,192 euro waard, ongeveer een cent meer dan voordat May sprak. Woensdagochtend noteerde het pond zelfs 1,197 euro.

Beleggers denken kennelijk dat als May wint ze een grotere onafhankelijkheid heeft, waarmee ze een harde maar geen overhaaste en roekeloze Brexit door kan voeren, zoals een deel van de rechtervleugel van haar partij wenst. Uiteindelijk zal de Britse economie daarvan profiteren, wat zich vertaalt in een duurder pond. De FTSE 100-index in Londen sloot dinsdag bijna 2,5 procent lager, onder meer doordat veel Britse multinationals schade dreigen te lijden als het pond te veel in waarde stijgt. Britse producten worden dan duurder over de grens.

Met medewerking van Stéphane Alonso, Mark Beunderman en Tijn Sadée